News Layout 04

Altinn – rejestracja firmy Kliknij tutaj, aby zarejestrować działalność i znaleźć oficjalne informacje o ENK w Norwegii. Brønnøysundregistrene Sprawdź dane firmy, rejestrację oraz informacje o numerze organizacyjnym. Skatteetaten – podatki i VAT Znajdziesz tu informacje o podatkach, rozliczeniach oraz rejestracji VAT (MVA). NAV – świadczenia socjalne Sprawdź zasady dotyczące zasiłku chorobowego i świadczeń dla przedsiębiorców. Topnor Regnskap AS Poznaj nasze biuro i sprawdź, jak możemy pomóc w prowadzeniu Twojej firmy w Norwegii. Rozpoczęcie własnej działalności w Norwegii dla wielu osób wydaje się skomplikowane, jednak w praktyce najprostsza forma firmy — Enkeltpersonforetak (ENK) — pozwala stosunkowo szybko rozpocząć pracę na własny rachunek. To odpowiednik jednoosobowej działalności gospodarczej, który cieszy się dużą popularnością szczególnie wśród osób pracujących w budowlance, usługach, transporcie czy jako freelancerzy. Największą zaletą ENK jest niewielka ilość formalności, brak wymogu posiadania kapitału zakładowego oraz możliwość rejestracji całkowicie online. W przypadku Enkeltpersonforetak właściciel i firma są traktowani jako jeden podmiot, co oznacza, że przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania firmy własnym majątkiem. Z jednej strony daje to prostsze rozliczenia i łatwiejsze prowadzenie biznesu, z drugiej jednak warto mieć świadomość odpowiedzialności finansowej związanej z prowadzeniem działalności. Sama rejestracja firmy odbywa się przez portal Altinn oraz Brønnøysundregistrene. Przed wysłaniem zgłoszenia warto wcześniej przygotować podstawowe informacje dotyczące działalności: – nazwę firmy (musi zawierać nazwisko właściciela),– adres prowadzenia działalności,– opis usług lub rodzaju działalności,– dane właściciela firmy. Po zaakceptowaniu wniosku przedsiębiorca otrzymuje numer organizacyjny potrzebny do legalnego prowadzenia firmy. Cały proces zwykle trwa od kilku dni do maksymalnie dwóch tygodni. Dużym plusem prowadzenia ENK są uproszczone kwestie administracyjne, jednak przedsiębiorca musi pamiętać o obowiązkach podatkowych. Dochód firmy rozliczany jest jako dochód prywatny właściciela i podlega opodatkowaniu według norweskiej skali podatkowej. Każdego roku należy złożyć skattemelding, czyli roczne rozliczenie podatkowe. Termin złożenia deklaracji upływa 31 maja. W Norwegii właściciel firmy sam odpowiada również za opłacanie zaliczek na podatek dochodowy, czyli forskuddsskatt. Zaliczki płaci się cztery razy w roku: – 15 marca,– 15 czerwca,– 15 września,– 15 grudnia. Wysokość zaliczek można na bieżąco zmieniać, jeśli sytuacja finansowa firmy ulegnie zmianie. Dzięki temu łatwiej uniknąć dużych dopłat podatku po zakończeniu roku. Bardzo ważnym obowiązkiem przedsiębiorcy jest także kontrolowanie limitu VAT. Jeżeli obrót firmy przekroczy 50 000 NOK w ciągu 12 miesięcy, działalność musi zostać zarejestrowana jako płatnik MVA, czyli norweskiego VAT-u. Od tego momentu przedsiębiorca dolicza VAT do faktur oraz regularnie składa deklaracje podatkowe. Rozliczenia VAT odbywają się co dwa miesiące, a najważniejsze terminy to: – 10 kwietnia,– 10 czerwca,– 31 sierpnia,– 10 października,– 10 grudnia,– 10 lutego. Prowadząc ENK warto pamiętać również o kwestiach związanych z ubezpieczeniem i świadczeniami socjalnymi. Właściciele jednoosobowych działalności nie mają identycznych praw jak pracownicy zatrudnieni na etacie. Dotyczy to między innymi zasiłku chorobowego. Standardowo właściciel ENK otrzymuje zasiłek chorobowy od 17 dnia choroby. Świadczenie wynosi zwykle 80% podstawy dochodu obliczanej na podstawie wcześniejszych rozliczeń podatkowych. Z tego powodu wiele osób decyduje się na wykupienie dodatkowego ubezpieczenia w NAV lub prywatnej firmie ubezpieczeniowej. Równie istotna jest księgowość i dokumentacja firmy. Nawet niewielka działalność ma obowiązek przechowywania faktur, dokumentowania kosztów i prowadzenia ewidencji przychodów. Dobrze prowadzona dokumentacja jest niezwykle ważna zarówno podczas rozliczenia podatkowego, jak i ewentualnej kontroli ze strony urzędu skarbowego. Wielu przedsiębiorców korzysta więc z pomocy księgowych lub programów księgowych, które ułatwiają codzienne obowiązki. Enkeltpersonforetak może również zatrudniać pracowników, jednak wiąże się to z dodatkowymi obowiązkami pracodawcy: – zgłoszeniem firmy jako pracodawcy,– podpisywaniem umów o pracę,– składaniem raportów a-melding,– odprowadzaniem składek i zaliczek podatkowych,– wykupieniem obowiązkowego ubezpieczenia od wypadków przy pracy. Warto pamiętać, że w ramach ENK nie można zatrudniać swojego współmałżonka. Jeżeli firma przestaje działać, działalność należy oficjalnie zamknąć poprzez portal Altinn. Przed zakończeniem działalności trzeba jednak rozliczyć wszystkie podatki, VAT oraz ewentualne zaległości wobec urzędów. Enkeltpersonforetak to rozwiązanie, które pozwala stosunkowo łatwo rozpocząć własny biznes w Norwegii. Mimo prostoty tej formy działalności warto od początku pilnować terminów podatkowych, prowadzić dokumentację i dbać o kwestie formalne. Dzięki temu firma może rozwijać się bezpiecznie i bez niepotrzebnych problemów administracyjnych. Przydatne informacje i pomoc dla przedsiębiorców w Norwegii Osoby planujące założenie Enkeltpersonforetak w Norwegii mogą większość formalności załatwić online. Najważniejszym miejscem dla przedsiębiorcy jest portal Altinn, gdzie odbywa się rejestracja działalności oraz składanie wielu dokumentów urzędowych związanych z prowadzeniem firmy. W sprawach dotyczących podatków, VAT-u oraz zaliczek na podatek dochodowy warto regularnie korzystać ze strony Skatteetaten. Znajdziesz tam informacje dotyczące rejestracji firmy jako płatnika MVA, terminów rozliczeń oraz możliwości zmiany wysokości zaliczek na podatek dochodowy (Forskuddsskatt). Korzystanie z oficjalnych stron urzędowych pozwala na bieżąco śledzić aktualne przepisy oraz uniknąć wielu błędów podczas prowadzenia działalności gospodarczej w Norwegii. Potrzebujesz wsparcia przy prowadzeniu firmy w Norwegii? W naszym biurze pomagamy przedsiębiorcom w bezpiecznym i sprawnym prowadzeniu działalności gospodarczej w Norwegii. Wspieramy zarówno osoby rozpoczynające działalność typu Enkeltpersonforetak, jak i firmy, które potrzebują stałej obsługi księgowej oraz pomocy w kontaktach z norweskimi urzędami. Stawiamy na indywidualne podejście, przejrzystą komunikację oraz praktyczne rozwiązania dopasowane do realnych potrzeb przedsiębiorców działających na norweskim rynku. Pomagamy w kwestiach związanych z księgowością, podatkami, VAT, rozliczeniami pracowników oraz codziennym prowadzeniem firmy, tak aby nasi klienci mogli skupić się na rozwijaniu swojego biznesu. Jeśli planujesz założyć firmę w Norwegii lub szukasz sprawdzonego wsparcia księgowego — zapraszamy do kontaktu. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii post@topnor.no +47 939 82 173 www.topnor.no  

Obszar Pytania kontrolne Na co uważać Forma prawna (NUF vs AS) Czy wybór formy wynika ze strategii czy tylko z wygody? Czy rozumiem różnice w odpowiedzialności? Czy planuję działalność krótkoterminową czy stałą? Wybór NUF bez świadomości ryzyka Brak oddzielenia odpowiedzialności Problemy z wiarygodnością Rejestracja firmy Czy firma jest w pełni zarejestrowana? Czy mogę legalnie rozpocząć działalność? Rozpoczęcie działalności przed rejestracją Braki formalne Podatki i VAT Czy wiem, kiedy muszę zarejestrować VAT? Czy struktura podatkowa jest prawidłowa? Błędy w VAT Nieprawidłowe rozliczenia Sankcje podatkowe Konto bankowe Czy mam możliwość otwarcia konta w Norwegii? Czy struktura firmy jest wiarygodna dla banku? Problemy z bankami przy NUF Opóźnienia operacyjne Księgowość Czy współpracuję z lokalnym księgowym? Czy rozumiem obowiązki raportowe? Traktowanie księgowości jako kosztu Błędy raportowe i sankcje Prawo pracy Czy znam norweskie przepisy zatrudnienia? Czy umowy są zgodne z prawem? Nielegalne zatrudnienie Kary i kontrole Wynagrodzenia Czy sprawdziłem minimalne stawki? Czy system płacowy jest zgodny z przepisami? Zaniżone wynagrodzenia Problemy z inspekcją pracy Certyfikaty i licencje Czy branża wymaga zezwoleń? Czy posiadam wszystkie wymagane certyfikaty? Zakaz działalności Kary administracyjne Umowy Czy umowy są dostosowane do prawa norweskiego? Czy zabezpieczają interes firmy? Umowy niezgodne z lokalnym prawem Ryzyko sporów Model biznesowy Czy ceny są realistyczne dla rynku norweskiego? Czy model uwzględnia koszty lokalne? Nierealistyczne ceny Brak rentowności Dokumentacja Czy prowadzę pełną dokumentację? Czy jestem gotowy na kontrolę? Braki dokumentacyjne Problemy przy audytach Strategia długoterminowa Czy planuję rozwój w Norwegii? Czy struktura firmy to umożliwia? Konieczność zmiany struktury Utrata czasu i kosztów Wejście na rynek norweski to nie tylko kwestia znalezienia klientów czy podpisania pierwszych kontraktów. Jednym z najważniejszych kroków – często niedocenianym – jest wybór odpowiedniej formy prawnej działalności. To decyzja, która wykracza daleko poza samą rejestrację firmy. W praktyce wpływa ona na poziom bezpieczeństwa prawnego, relacje z bankami, wiarygodność wobec kontrahentów oraz możliwości rozwoju w dłuższej perspektywie. Z doświadczenia pracy z zagranicznymi firmami działającymi w Norwegii jasno wynika, że najczęściej rozważane są dwa rozwiązania: NUF, czyli norweski oddział zagranicznej firmy, oraz AS – norweska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Obie formy mogą być właściwe, ale tylko wtedy, gdy decyzja jest podjęta świadomie i z pełnym zrozumieniem konsekwencji. NUF (Norskregistrert utenlandsk foretak) to w praktyce rozszerzenie działalności firmy zagranicznej na teren Norwegii. Nie jest to osobny podmiot prawny, co oznacza, że wszelkie zobowiązania oddziału spoczywają bezpośrednio na firmie macierzystej. Taka konstrukcja powoduje ograniczone oddzielenie finansowe i prawne, a także może wpływać na postrzeganie firmy przez banki czy większych kontrahentów. Ryzyko operacyjne oddziału jest bowiem nierozerwalnie związane z sytuacją firmy zagranicznej. Mimo to NUF może mieć sens w określonych sytuacjach – szczególnie wtedy, gdy działalność ma charakter ograniczony, tymczasowy lub projektowy. W takich przypadkach, przy odpowiednim przygotowaniu, może być to rozwiązanie wystarczające. Problem pojawia się wtedy, gdy firmy traktują tę formę jako uniwersalne rozwiązanie, nie uwzględniając jej ograniczeń. W praktyce wiele zagranicznych przedsiębiorstw działających jako NUF napotyka trudności wynikające z niedostatecznego przygotowania. Najczęstsze problemy dotyczą niejasności podatkowych, błędów w rejestracji VAT, ograniczonego zaufania ze strony norweskich klientów czy trudności w otwarciu konta bankowego. Dodatkowo całe ryzyko prawne i finansowe pozostaje po stronie firmy macierzystej, co może mieć poważne konsekwencje. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku AS (Aksjeselskap). Jest to pełnoprawna norweska spółka, posiadająca własną osobowość prawną, kapitał zakładowy oraz zarząd. Odpowiedzialność właścicieli jest ograniczona, a struktura bardziej przejrzysta zarówno dla instytucji, jak i partnerów biznesowych. W efekcie AS jest często postrzegana jako bardziej wiarygodna i stabilna forma działalności. Banki chętniej podejmują współpracę, klienci mają większe zaufanie, a urzędy traktują taką strukturę jako standardową. Nic więc dziwnego, że wiele firm rozpoczynających działalność jako NUF, po czasie decyduje się na założenie spółki AS, gdy ich obecność w Norwegii staje się bardziej trwała. Na tym etapie szczególnego znaczenia nabiera rola profesjonalnej księgowości. W Norwegii księgowość nie jest jedynie formalnością – to integralna część systemu regulacyjnego. Doświadczony księgowy pomaga nie tylko w wyborze odpowiedniej formy działalności, ale także w planowaniu podatkowym, analizie ryzyka, rejestracji VAT, obsłudze wynagrodzeń czy kontaktach z urzędami. Wspiera również w procesie rejestracji firmy oraz zapewnia zgodność z obowiązkami sprawozdawczymi. Brak odpowiedniego przygotowania na tym etapie często prowadzi do błędów, które można było łatwo uniknąć. Wśród najczęstszych znajdują się wybór NUF bez zrozumienia konsekwencji, rozpoczęcie działalności przed zakończeniem rejestracji, nieprawidłowe rozliczenia VAT, ignorowanie wymogów branżowych czy niedoszacowanie obowiązków wynikających z prawa pracy. Często problemem jest również traktowanie księgowości jako zbędnego kosztu, a nie jako elementu strategicznego. Dlatego przed wejściem na rynek norweski warto przejść przez praktyczną listę kontrolną. Należy upewnić się, że forma prawna została dobrana świadomie, rejestracja zakończona, obowiązki podatkowe i VAT prawidłowo określone, a wymagania prawa pracy spełnione. Istotne jest także sprawdzenie minimalnych stawek wynagrodzeń, wymaganych certyfikatów oraz zgodności umów z lokalnymi standardami. Równie ważne jest wdrożenie systemów księgowych i płacowych oraz nawiązanie współpracy z lokalnym specjalistą. To wszystko nie jest zbędną biurokracją – to sposób na zarządzanie ryzykiem i budowanie stabilnej pozycji na rynku. W Norwegii zgodność z przepisami bezpośrednio przekłada się na wiarygodność firmy. Klienci, partnerzy i instytucje oczekują przejrzystości, rzetelności oraz pełnego zrozumienia obowiązków prawnych. Firmy, które od początku inwestują w odpowiednią strukturę i profesjonalne wsparcie, rozwijają się szybciej i stabilniej. Łatwiej zdobywają zaufanie, unikają problemów prawnych i budują silniejsze relacje biznesowe. Te, które bagatelizują te aspekty, często napotykają bariery, które hamują ich rozwój. W praktyce wybór między NUF a AS rzadko jest jedynie formalnością. To decyzja strategiczna, która mówi wiele o podejściu firmy do rynku norweskiego. I bardzo często to właśnie ona decyduje o tym, czy działalność zakończy się krótkim epizodem, czy długoterminowym sukcesem. Stawiamy na indywidualne podejście, sprawną komunikację oraz praktyczne rozwiązania dopasowane do potrzeb przedsiębiorców. Pomagamy nie tylko w realizacji obowiązków księgowych, ale również w bezpiecznym i świadomym rozwoju biznesu.   Zapraszamy do kontaktu i współpracy.   Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii www.topnor.no post@topnor.no +47 939 82 173

Od 1 stycznia 2026 roku w Norwegii weszły w życie istotne zmiany dotyczące limitów wieku w zatrudnieniu, które mają na celu wydłużenie aktywności zawodowej osób starszych. Nowe przepisy wpływają zarówno na pracowników, jak i na przedsiębiorców, którzy muszą dostosować swoje procedury kadrowe oraz dokumentację pracowniczą do aktualnych regulacji. Zgodnie z norweską ustawą o środowisku pracy (Working Environment Act – WEA), rozwiązanie stosunku pracy ze względu na wiek jest obecnie możliwe dopiero po ukończeniu 72 lat. Oznacza to, że osiągnięcie 70. roku życia nie stanowi już podstawy do zakończenia zatrudnienia. Pracownik, który chce kontynuować pracę po tym wieku, może to zrobić, o ile nadal spełnia wymagania swojego stanowiska. Pracodawca nie ma prawa zwolnić pracownika wyłącznie z powodu wieku, co wpisuje się w szerszą politykę państwa zachęcającą do dłuższej aktywności zawodowej. Jedną z kluczowych zmian jest także ograniczenie możliwości ustalania przez firmy własnych limitów wieku. Dotychczas część przedsiębiorstw stosowała wewnętrzne regulacje przewidujące zakończenie zatrudnienia np. po ukończeniu 70 lat. Od 2026 roku takie rozwiązania są dopuszczalne jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy są uzasadnione względami zdrowotnymi lub bezpieczeństwa pracy. Dotyczy to przede wszystkim stanowisk wymagających szczególnych zdolności fizycznych lub psychicznych, wiążących się z dużym obciążeniem albo takich, w których stan zdrowia pracownika może mieć wpływ na bezpieczeństwo innych. Każdy taki limit musi być obiektywnie uzasadniony i proporcjonalny, co w praktyce oznacza, że większość firm będzie musiała zrezygnować z dotychczasowych ograniczeń wiekowych. Wprowadzono również okres przejściowy dla układów zbiorowych pracy. Jeżeli przewidywały one niższy limit wieku, mogą obowiązywać do czasu ich wygaśnięcia, jednak nie dłużej niż do 1 stycznia 2029 roku. Nowe przepisy dotyczą przy tym pracowników, którzy ukończą 70 lat po 1 stycznia 2026 roku. Zmiany objęły także sektor publiczny oraz członków Norweskiego Funduszu Emerytalnego Służby Publicznej (Statens pensjonskasse). W ich przypadku limit wieku został podniesiony z 70 do 72 lat, a dodatkowo wprowadzono możliwość kontynuowania zatrudnienia nawet do 75. roku życia, pod warunkiem spełniania wymagań stanowiska. Jednocześnie utrzymano tzw. absolutny limit wieku obowiązujący w administracji państwowej. Wraz z podniesieniem limitów wieku wprowadzono również korekty w systemie emerytalnym. Nowe regulacje mają zapobiec sytuacji, w której wydłużenie aktywności zawodowej prowadziłoby do obniżenia przyszłych świadczeń. W praktyce oznacza to, że emerytura jest wyliczana tak, jakby zmiany w limitach wieku nie miały miejsca, dzięki czemu pracownicy sektora publicznego nie powinni odczuć negatywnych skutków tych reform. Warto jednak zwrócić uwagę na ograniczenia dotyczące zasiłku chorobowego (sykepenger). Po ukończeniu 67 lat prawo do tego świadczenia jest ograniczone – może ono być wypłacane maksymalnie przez 60 dni w ciągu 12 miesięcy, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów dochodowych. Po ukończeniu 70. roku życia prawo do zasiłku chorobowego wygasa całkowicie. Oznacza to, że osoba kontynuująca pracę w tym wieku, w przypadku choroby, nie otrzyma świadczenia ani od pracodawcy, ani z systemu NAV, co może prowadzić do braku dochodu, jeśli nie pobiera jeszcze emerytury. Z perspektywy przedsiębiorców nowe przepisy oznaczają konieczność aktualizacji dokumentacji i procedur wewnętrznych. W szczególności należy zweryfikować umowy o pracę, regulaminy, podręczniki pracownicze oraz zapisy w układach zbiorowych. Istotne jest także odpowiednie planowanie zatrudnienia pracowników w wieku emerytalnym, ponieważ coraz więcej osób decyduje się na dalszą aktywność zawodową. Podsumowując, zmiany wprowadzone od 2026 roku mają na celu dostosowanie rynku pracy do starzejącego się społeczeństwa i umożliwienie dłuższej pracy. Jednocześnie wydłużenie aktywności zawodowej nie zawsze idzie w parze z pełną ochroną socjalną, szczególnie w zakresie świadczeń chorobowych. Dlatego zarówno pracodawcy, jak i pracownicy powinni dobrze znać nowe zasady i świadomie planować dalszą karierę zawodową. Nowy limit wieku Od 1 stycznia 2026 roku rozwiązanie stosunku pracy ze względu na wiek jest możliwe dopiero po ukończeniu 72 lat. Osiągnięcie 70 lat nie stanowi już podstawy do zakończenia zatrudnienia. Wewnętrzne limity firm Firmy mogą stosować niższe limity wieku tylko w wyjątkowych przypadkach uzasadnionych zdrowiem lub bezpieczeństwem pracy. Układy zbiorowe Dotychczasowe limity wieku w układach zbiorowych mogą obowiązywać do ich wygaśnięcia, maksymalnie do 1 stycznia 2029 roku. Sektor publiczny W sektorze publicznym limit wieku podniesiono z 70 do 72 lat, a w niektórych przypadkach możliwa jest praca do 75 roku życia. Emerytura Zmieniono zasady naliczania emerytur tak, aby wydłużenie aktywności zawodowej nie powodowało obniżenia świadczeń. Zasiłek chorobowy Po ukończeniu 67 lat zasiłek chorobowy przysługuje maksymalnie przez 60 dni w ciągu 12 miesięcy. Po ukończeniu 70 lat prawo do zasiłku wygasa całkowicie. Obowiązki przedsiębiorców Pracodawcy muszą zaktualizować umowy, regulaminy, dokumentację kadrową oraz procedury zatrudniania pracowników w wieku emerytalnym. Źródła: • NAV – Norwegian Labour and Welfare Administration (informacje o zasiłku chorobowym – sykepenger) • Norwegian National Insurance Act (Folketrygdloven) • Working Environment Act (Arbeidsmiljøloven) – §15-13 • Arbeidstilsynet – informacje o limitach wieku w zatrudnieniu • Statens pensjonskasse – przepisy dotyczące emerytur w sektorze publicznym   Jako autoryzowane biuro księgowe, Topnor Regnskap AS specjalizuje się w obsłudze firm jednoosobowych (ENK) oraz spółek AS. Nasz zespół tworzą doświadczeni specjaliści, którzy doskonale znają norweski system podatkowy i prawny, dzięki czemu zapewniamy kompleksowe wsparcie na każdym etapie prowadzenia działalności – od zakładania firmy, przez bieżącą księgowość i rozliczenia, aż po doradztwo podatkowe i finansowe.   Stawiamy na indywidualne podejście, sprawną komunikację oraz praktyczne rozwiązania dopasowane do potrzeb przedsiębiorców. Pomagamy nie tylko w realizacji obowiązków księgowych, ale również w bezpiecznym i świadomym rozwoju biznesu. Zapraszamy do kontaktu i współpracy.   Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii www.topnor.nopost@topnor.no+47 939 82 173

W norweskiej spółce typu AS wypłata środków dla udziałowców może nastąpić m.in. w formie dywidendy, jednak nie jest to automatyczne uprawnienie. Każdorazowo decyzję w tym zakresie podejmuje walne zgromadzenie (generalforsamling), a całość musi być zgodna z przepisami Aksjeloven. Oznacza to, że nawet jeśli spółka osiąga zysk, wypłata nie zawsze będzie możliwa. Kluczowe znaczenie ma sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Dywidenda może zostać wypłacona wyłącznie z kapitału, który może być przeznaczony do podziału (utdelbart egenkapital). Zarząd ma obowiązek ocenić, czy po takiej wypłacie spółka nadal będzie posiadała wystarczający i bezpieczny poziom kapitału własnego (tzw. wymóg „forsvarlig egenkapital”). Dodatkowo, choć minimalny kapitał zakładowy dla spółki AS wynosi 30 000 NOK, sama jego wysokość nie przesądza o możliwości wypłaty – liczy się ogólna kondycja finansowa. Najczęściej dywidenda jest przyznawana po zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego, ale w określonych sytuacjach dopuszczalne są także wypłaty zaliczkowe. Z punktu widzenia podatkowego sposób opodatkowania dywidendy zależy od tego, kto jest udziałowcem. W przypadku osób fizycznych stosuje się tzw. model akcjonariusza (aksjonærmodellen), który pozwala uwzględnić kwotę wolną (skjermingsfradrag), a następnie opodatkować pozostałą część według podwyższonej podstawy. W praktyce daje to efektywną stawkę na poziomie około 37–38%. Jeżeli udziałowcem jest spółka kapitałowa, zastosowanie ma mechanizm fritaksmetoden, dzięki któremu zdecydowana większość dywidendy (około 97%) pozostaje zwolniona z podatku. W przypadku nierezydentów należy liczyć się z podatkiem u źródła, który standardowo wynosi 25%, choć może być obniżony na podstawie odpowiednich umów międzynarodowych. Odrębną kwestią jest zbycie udziałów. Sprzedaż, przekazanie lub inna forma przeniesienia własności udziałów co do zasady nie podlega VAT. W praktyce jednak takie transakcje często są ograniczone zapisami w umowie spółki – mogą wymagać zgody spółki albo podlegać prawu pierwokupu ze strony pozostałych udziałowców. Dochód uzyskany ze sprzedaży udziałów również podlega opodatkowaniu, ale zasady różnią się w zależności od podmiotu. Osoby fizyczne rozliczają taki zysk jako dochód kapitałowy, przy czym mogą uwzględnić koszt nabycia udziałów oraz ewentualne odliczenia (w tym skjerming). Strata z takiej transakcji może zostać odliczona. W przypadku spółek ponownie zastosowanie znajduje fritaksmetoden, co w praktyce często oznacza brak opodatkowania zysków ze sprzedaży udziałów. Jeśli chodzi o obowiązki raportowe, system w Norwegii jest obecnie w dużym stopniu zautomatyzowany. To spółka przekazuje informacje o udziałowcach do rejestru (Aksjonærregisteroppgaven), natomiast sam udziałowiec powinien jedynie sprawdzić poprawność danych w swoim zeznaniu podatkowym (skattemelding). Podsumowując, zarówno wypłata dywidendy, jak i sprzedaż udziałów w spółce AS są ściśle regulowane – wymagają spełnienia określonych warunków prawnych i wiążą się z konsekwencjami podatkowymi, które zależą głównie od statusu udziałowca. W razie wątpliwości lub potrzeby wsparcia w zakresie księgowości i podatków w Norwegii, warto skorzystać z pomocy doświadczonego biura rachunkowego. Jako autoryzowane biuro księgowe, Topnor Regnskap AS specjalizuje się w obsłudze firm jednoosobowych (ENK) oraz spółek AS. Nasz zespół tworzą doświadczeni specjaliści, którzy doskonale znają norweski system podatkowy i prawny, dzięki czemu zapewniamy kompleksowe wsparcie na każdym etapie prowadzenia działalności – od zakładania firmy, przez bieżącą księgowość i rozliczenia, aż po doradztwo podatkowe i finansowe. Stawiamy na indywidualne podejście, sprawną komunikację oraz praktyczne rozwiązania dopasowane do potrzeb przedsiębiorców. Pomagamy nie tylko w realizacji obowiązków księgowych, ale również w bezpiecznym i świadomym rozwoju biznesu. Zapraszamy do kontaktu i współpracy. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii www.topnor.nopost@topnor.no+47 939 82 173

Tilleggsforskudd stanowi istotny element zarządzania podatkiem dochodowym w spółce typu Aksjeselskap (AS) w Norwegii. Jeżeli przedsiębiorstwo osiągnęło w roku 2025 wyższy zysk niż w roku poprzednim, warto rozważyć dobrowolną dopłatę podatku przed ostatecznym rozliczeniem. Termin na dokonanie takiej wpłaty upływa obecnie 31 maja 2026 roku. Dobrowolna dopłata ma na celu wyrównanie ewentualnej różnicy pomiędzy faktycznie należnym podatkiem a wcześniej zapłaconymi zaliczkami (forskuddsskatt). Zaliczki te są ustalane na podstawie danych historycznych, najczęściej w oparciu o podatek zapłacony za poprzedni rok, a nie aktualny wynik finansowy spółki. W praktyce oznacza to, że jeśli działalność w danym roku rozwija się dynamicznie i generuje wyższe zyski, standardowe zaliczki mogą okazać się niewystarczające. W sytuacji niedopłaty podatku urząd skarbowy, czyli Skatteetaten, nalicza odsetki od brakującej kwoty. Dobrowolna dopłata w formie tilleggsforskudd pozwala uniknąć dodatkowych kosztów oraz lepiej dostosować zobowiązania podatkowe do rzeczywistego wyniku finansowego spółki. Jednocześnie umożliwia bardziej przewidywalne zarządzanie przepływami pieniężnymi w firmie i ogranicza ryzyko niespodziewanych obciążeń przy rozliczeniu rocznym. Spółki Aksjeselskap w Norwegii podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym według stawki 22%. Podatek ten dotyczy zysku osiągniętego w roku podatkowym, natomiast rozliczenie następuje w roku kolejnym, po złożeniu deklaracji podatkowej (skattemelding), której termin przypada na koniec maja. W tym czasie Skatteetaten dokonuje ostatecznego rozliczenia na podstawie przedstawionych danych finansowych. Zaliczki podatkowe płatne w trakcie roku, zazwyczaj w dwóch ratach przypadających w lutym i kwietniu, są najczęściej ustalane jako przybliżona wartość oparta na wcześniejszych zobowiązaniach podatkowych. Oznacza to, że ich wysokość może nie odzwierciedlać aktualnej sytuacji finansowej spółki. W przypadku istotnego wzrostu dochodów w danym roku, konieczne może być uregulowanie dodatkowej kwoty podatku. Z tego względu monitorowanie wyników finansowych w trakcie roku oraz odpowiednie planowanie podatkowe ma kluczowe znaczenie dla spółek AS. W razie potrzeby dobrowolna dopłata podatku przed terminem pozwala uniknąć odsetek, zachować kontrolę nad finansami oraz zapewnić prawidłowe i spokojne zamknięcie roku podatkowego. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii Profesjonalne wsparcie w zakresie księgowości, rozliczeń i obowiązków pracodawcy. +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no

Kategoria Opis Dni ustawowo wolne Niedziele oraz święta: Nowy Rok, Wielkanoc (Wielki Czwartek, Wielki Piątek, I i II dzień), 1 maja, 17 maja, Wniebowstąpienie Pańskie, Zielone Świątki, Boże Narodzenie (25–26 grudnia). Podstawa prawna Ustawa „Lov om helligdager og helligdagsfred” – określa zasady dni wolnych oraz ograniczenia pracy. 1 i 17 maja Szczególne dni płatne – pracownicy mogą otrzymać wynagrodzenie nawet bez wykonywania pracy. Warunki wypłaty Minimum 30 dni zatrudnienia lub umowa na co najmniej 30 dni oraz brak nieusprawiedliwionej nieobecności przed/po święcie. Pracownicy na pensji stałej Otrzymują pełne wynagrodzenie niezależnie od liczby dni świątecznych w miesiącu. Pracownicy godzinowi Wynagrodzenie tylko jeśli dzień był zaplanowany w grafiku pracy. Praca w święta Możliwa w wybranych branżach (np. gastronomia, służba zdrowia, stacje paliw, budownictwo). Dodatek za pracę Minimum 50% dodatku do stawki godzinowej (jak za pracę w niedzielę), jeśli brak innych zapisów. Sobota a święta Sobota jest dniem roboczym – wynagrodzenie zależy od grafiku pracy pracownika. Święto w weekend Brak dodatkowego wynagrodzenia, jeśli dzień nie był zaplanowany jako roboczy. Niepełny etat Wynagrodzenie za święta wypłacane proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Okresy świąteczne Specjalne godziny pracy: Wielkanoc (wolne od środy 18:00), Wigilia (do 15:00), Sylwester (do 18:00). Dni wolne od pracy to czas przeznaczony na odpoczynek. Istnieją jednak szczególne dni w roku, w których pracownikom przysługuje wynagrodzenie nawet wtedy, gdy nie wykonują pracy. Do takich dni należą 1 maja (Święto Pracy) oraz 17 maja (Dzień Konstytucji Norwegii). Zasady te obowiązują również pracowników zatrudnionych na stawce godzinowej, pod warunkiem spełnienia określonych warunków. Do dni świątecznych ustawowo wolnych od pracy w Norwegii należą niedziele, Nowy Rok (1 stycznia), Wielki Czwartek, Wielki Piątek, I i II dzień Wielkanocy, Święto Pracy (1 maja), Dzień Konstytucji (17 maja), Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego, Najświętszej Maryi Panny oraz I i II dzień Świąt Bożego Narodzenia (25 i 26 grudnia). Zgodnie z ustawą „Lov om helligdager og helligdagsfred” dni te są co do zasady wolne od pracy. Praca w dni świąteczne jest jednak możliwa w określonych przypadkach. Dotyczy to sytuacji, w których wynika ona z charakteru pracy lub specyfiki branży, takich jak stacje benzynowe, gastronomia, służba zdrowia czy prace budowlane realizowane w ramach projektów. Mimo to dla większości pracowników dni te pozostają dniami wolnymi. Dzień poprzedzający 1 i 17 maja traktowany jest jako zwykły dzień roboczy, chyba że przypada w niedzielę, sobotę lub inne święto ustawowo wolne od pracy. Prace, które nie mogą być wykonywane w niedziele, powinny zostać zakończone najpóźniej do godziny 22:00. Aby pracownik miał prawo do wynagrodzenia za 1 i 17 maja, musi być zatrudniony nieprzerwanie przez co najmniej 30 dni przed tymi dniami lub posiadać umowę o pracę zawartą na minimum 30 dni. Dodatkowo nie może mieć nieusprawiedliwionej nieobecności w ostatnim dniu roboczym przed świętem ani w pierwszym dniu roboczym po święcie. Warunek ten nie dotyczy zwolnienia lekarskiego. W przypadku pracowników na stałej pensji (fastlønn) wynagrodzenie wypłacane jest normalnie, a liczba dni świątecznych w miesiącu nie wpływa na jego wysokość — 1 i 17 maja są zawsze płatne. W przypadku pracowników zatrudnionych na stawce godzinowej (timelønn), wynagrodzenie za te dni przysługuje tylko wtedy, gdy zgodnie z grafikiem mieli oni pracować. W takiej sytuacji otrzymują zapłatę za liczbę godzin, które normalnie by przepracowali. Jeśli natomiast pracownik wykonuje pracę w tych dniach, przysługuje mu zarówno standardowe wynagrodzenie godzinowe, jak i dodatek jak za pracę w niedzielę. W przypadku braku odpowiednich zapisów w umowie lub układzie zbiorowym dodatek ten powinien wynosić co najmniej 50%. Szczególne znaczenie ma również rozkład czasu pracy. Sobota w Norwegii jest uznawana za dzień roboczy, dlatego jeśli firma pracuje od poniedziałku do soboty i pracownik miał zaplanowaną pracę w sobotę przypadającą na 1 lub 17 maja, dzień ten jest płatny. Jeśli jednak zgodnie z grafikiem miał wtedy wolne, wynagrodzenie nie przysługuje. W przypadku pracowników pracujących wyłącznie od poniedziałku do piątku, jeśli 1 lub 17 maja przypada w sobotę, dzień ten jest niepłatny. Analogicznie, jeśli święto przypada w niedzielę lub inne święto ustawowo wolne od pracy, nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Jeżeli jednak pracownik podejmie pracę w tych dniach, przysługuje mu odpowiedni dodatek, co najmniej 50%. Pracownicy zatrudnieni na część etatu otrzymują wynagrodzenie za dni świąteczne proporcjonalnie do wymiaru etatu. Warto również pamiętać, że dla niektórych okresów świątecznych obowiązują odrębne zasady. W okresie Wielkanocy pracownikowi przysługuje czas wolny od godziny 18:00 w środę przed Wielkim Czwartkiem oraz od godziny 15:00 w Wigilię Paschalną. Z kolei w Wigilię Bożego Narodzenia praca trwa zazwyczaj do godziny 15:00, a w Sylwestra do godziny 18:00. Zasady wynagradzania za 1 i 17 maja mają na celu zapewnienie pracownikom stabilności dochodu w dni o szczególnym znaczeniu państwowym i społecznym. Kluczowe znaczenie mają tutaj obowiązek wypłaty wynagrodzenia — także dla pracowników godzinowych przy spełnieniu określonych warunków — właściwe planowanie grafiku pracy, zasady dotyczące dodatków za pracę w święta oraz konsekwencje nieusprawiedliwionej nieobecności. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii Profesjonalne wsparcie w zakresie księgowości, rozliczeń i obowiązków pracodawcy. +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no  

Dla wielu polskich firm rozwijających działalność na rynku norweskim kwestie podatkowe szybko stają się jednym z kluczowych wyzwań. Szczególne znaczenie ma tutaj pojęcie tzw. stałego przedstawicielstwa (permanent establishment), ponieważ to ono przesądza, czy i w jakim zakresie przedsiębiorstwo będzie zobowiązane do rozliczania podatku dochodowego w Norwegii. Zasady w tym zakresie wynikają z konwencji o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej między Polską a Norwegią, a dokładniej z jej art. 5. Przepisy te określają, kiedy działalność prowadzona za granicą osiąga taki poziom zaangażowania, że państwo, na którego terytorium jest wykonywana, zyskuje prawo do opodatkowania osiąganych z niej dochodów. W praktyce chodzi o sytuację, w której przedsiębiorstwo działa w Norwegii poprzez określoną strukturę organizacyjną lub osobę, a uzyskiwane tam zyski można powiązać z tą działalnością. Wtedy Norwegia może opodatkować dochód przypisany tej części działalności – nie całość dochodu firmy, lecz tylko jego odpowiednią część. Podstawą uznania, że powstało stałe przedstawicielstwo, jest istnienie stałej placówki, za pomocą której prowadzona jest działalność gospodarcza. Nie wystarczy jednak samo posiadanie miejsca – musi ono mieć pewien stopień trwałości, a przedsiębiorstwo faktycznie musi prowadzić przez nie swoją działalność. Dopiero spełnienie tych warunków łącznie pozwala mówić o zakładzie podatkowym. Konwencja wskazuje przykłady takich miejsc, jak biuro, filia, fabryka, warsztat czy miejsce zarządu, ale katalog ten nie jest zamknięty. Oznacza to, że każda forma działalności może zostać oceniona indywidualnie pod kątem spełnienia ogólnych kryteriów. Na szczególną uwagę zasługują projekty budowlane oraz instalacyjne. W ich przypadku przyjęto wyraźny próg czasowy – dopiero gdy prace trwają dłużej niż 12 miesięcy, mogą one zostać uznane za stałe przedstawicielstwo. Krótsze realizacje co do zasady nie wywołują takich skutków podatkowych. Nie każda obecność firmy w Norwegii prowadzi jednak do powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli działalność ma charakter wyłącznie pomocniczy lub przygotowawczy, nie dochodzi do powstania stałego przedstawicielstwa. Dotyczy to m.in. magazynowania towarów, zbierania informacji czy czynności o charakterze administracyjnym. Istotne jest również to, że zakład podatkowy może powstać nawet bez fizycznej infrastruktury. Wystarczy, że przedsiębiorstwo działa poprzez osobę, która w jego imieniu zawiera umowy i regularnie korzysta z takiego uprawnienia. Taki zależny przedstawiciel może skutkować uznaniem, że firma prowadzi działalność w Norwegii w sposób podlegający opodatkowaniu. Z drugiej strony, korzystanie z usług niezależnych podmiotów – takich jak maklerzy czy pośrednicy działający we własnym imieniu – nie prowadzi do powstania stałego przedstawicielstwa, o ile działają oni w ramach swojej zwykłej działalności gospodarczej. Warto również podkreślić, że forma prawna działalności nie ma tu decydującego znaczenia. Samo posiadanie adresu czy rejestracja oddziału nie przesądzają jeszcze o obowiązku podatkowym. Kluczowe jest to, czy działalność faktycznie jest prowadzona na terytorium Norwegii i jaki ma charakter. Podsumowując, o powstaniu stałego przedstawicielstwa decyduje przede wszystkim rzeczywisty sposób prowadzenia działalności – jej trwałość, zorganizowanie oraz zakres. Może ono wynikać zarówno z istnienia stałej placówki, jak i z działania zależnego przedstawiciela, natomiast w przypadku branży budowlanej kluczowe znaczenie ma przekroczenie 12-miesięcznego okresu realizacji projektu. Z perspektywy przedsiębiorcy oznacza to konieczność dokładnego przeanalizowania modelu działalności przed wejściem na rynek norweski, ponieważ to właśnie praktyczne funkcjonowanie firmy – a nie jej formalna struktura – decyduje o miejscu opodatkowania dochodów. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii Profesjonalne wsparcie w zakresie księgowości, rozliczeń i obowiązków pracodawcy. +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no

Zarząd w norweskiej spółce AS jest kluczowym organem odpowiedzialnym za prowadzenie jej spraw oraz reprezentowanie jej na zewnątrz. Działa w imieniu spółki, dbając o jej interesy z zachowaniem należytej staranności i lojalności. Do jego głównych zadań należy zarówno wyznaczanie kierunków rozwoju przedsiębiorstwa, jak i nadzorowanie realizacji przyjętej strategii oraz kontrola sytuacji finansowej, w tym prawidłowości prowadzenia księgowości, systemów kontroli wewnętrznej i poziomu kapitału własnego adekwatnego do skali ryzyka działalności. Każda spółka AS ma obowiązek powołania zarządu, który musi składać się z co najmniej jednej osoby. W przypadku większego składu konieczne jest wyznaczenie przewodniczącego. Przepisy nie wymagają, aby członkowie zarządu byli rezydentami Norwegii, jednak co najmniej połowa z nich powinna mieszkać na terenie EOG, Wielkiej Brytanii lub Szwajcarii. Liczba członków oraz długość ich kadencji określana jest w statucie spółki lub decyzją zgromadzenia ogólnego, które ma również kompetencje do ich powoływania i odwoływania – zarówno podczas zwyczajnych, jak i nadzwyczajnych zgromadzeń. Wszelkie zmiany w składzie zarządu podlegają zgłoszeniu do odpowiedniego rejestru i mają charakter jawny. Zarząd odpowiada także za reagowanie w sytuacjach zagrożenia finansowego. W przypadku niewystarczającego kapitału własnego ma obowiązek niezwłocznie podjąć działania naprawcze, a w razie potrzeby zwołać zgromadzenie wspólników. Może również udzielać upoważnień do reprezentowania spółki innym osobom, w tym dyrektorowi zarządzającemu, jeśli taki został powołany. Funkcja dyrektora zarządzającego (daglig leder) nie jest obowiązkowa – jeśli jednak istnieje, odpowiada on za bieżące prowadzenie spraw spółki, podczas gdy zarząd zachowuje funkcję nadzorczą i nadal ponosi odpowiedzialność za całokształt działalności. Członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność za szkody wyrządzone spółce, wspólnikom lub osobom trzecim, jeżeli działali niezgodnie z prawem, statutem lub zasadami należytej staranności. Odpowiedzialność ta ma przede wszystkim charakter cywilny, choć w określonych przypadkach może również przybrać formę odpowiedzialności karnej. Co do zasady nie odpowiadają oni jednak za zobowiązania spółki, chyba że doszło do naruszenia ich obowiązków. Istotnym elementem funkcjonowania zarządu jest także dokumentowanie jego pracy. Posiedzenia powinny być protokołowane, a sporządzane protokoły stanowią ważny dowód podejmowanych decyzji, szczególnie w sytuacjach kontroli lub ewentualnych sporów prawnych. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii Profesjonalne wsparcie w zakresie księgowości, rozliczeń i obowiązków pracodawcy.   +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no

Od 1 stycznia 2026 roku w Norwegii obowiązują nowe regulacje podatkowe dotyczące niezapłaconych należności pomiędzy podmiotami powiązanymi, które w istotny sposób wpływają na sposób ich rozliczania przez przedsiębiorców. Przepisy te mają zastosowanie do firm działających w strukturach powiązań kapitałowych, w których poziom udziałów lub kontroli przekracza 90%, i obejmują przede wszystkim transakcje wewnątrzgrupowe. Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie zasady 24 miesięcy. Oznacza to, że jeżeli należność, na przykład wynikająca z wystawionej faktury za towary lub usługi, nie zostanie uregulowana w ciągu dwóch lat, przedsiębiorstwo traci możliwość zaliczenia jej do kosztów podatkowych. Po upływie tego okresu zaległość nie jest już traktowana jako strata operacyjna, lecz jako forma wsparcia finansowego dla podmiotu powiązanego. Największym wyzwaniem wynikającym z nowych regulacji są jednak rozbieżności pomiędzy zasadami dotyczącymi podatku dochodowego (Skatt) oraz podatku VAT (MVA). W przypadku podatku dochodowego ograniczenia dotyczą głównie relacji pionowych, czyli pomiędzy spółką matką a spółką córką, natomiast nie obejmują tzw. spółek siostrzanych. Z kolei przepisy VAT są znacznie bardziej restrykcyjne i obejmują zarówno powiązania pionowe, jak i poziome, co oznacza, że ograniczenia dotyczą także transakcji między spółkami siostrami. Różnice widoczne są również w zakresie podmiotów objętych regulacjami. W podatku dochodowym przepisy koncentrują się głównie na spółkach kapitałowych, takich jak AS, objętych metodą zwolnień. Natomiast regulacje dotyczące VAT obejmują wszystkie formy prowadzenia działalności, w tym jednoosobowe działalności gospodarcze (ENK), spółki osobowe (ANS/DA) oraz oddziały firm zagranicznych (NUF). Istotna rozbieżność dotyczy także rodzaju wierzytelności. W podatku dochodowym ograniczenia odnoszą się zarówno do należności handlowych, jak i innych zobowiązań, takich jak pożyczki wewnątrzgrupowe. W przypadku VAT przepisy mają zastosowanie wyłącznie do wierzytelności wynikających ze sprzedaży towarów i usług. W praktyce oznacza to, że brak uregulowania należności w ciągu 24 miesięcy może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych dla przedsiębiorstwa. Firma traci bowiem możliwość zaliczenia kwoty netto do kosztów podatkowych, a jednocześnie nie ma prawa do odzyskania podatku VAT, co skutkuje podwójną stratą. W związku z dużą złożonością przepisów oraz różnicami pomiędzy regulacjami dotyczącymi podatku dochodowego i VAT, kluczowe znaczenie ma odpowiednie zarządzanie rozliczeniami wewnątrz grupy. Przedsiębiorcy powinni przede wszystkim rygorystycznie kontrolować terminy płatności i dopilnować, aby wszelkie należności pomiędzy podmiotami powiązanymi zostały uregulowane przed upływem 24 miesięcy, co pozwoli uniknąć negatywnych skutków podatkowych. W razie pytań lub wątpliwości zachęcamy do kontaktu — chętnie pomożemy i wyjaśnimy wszelkie kwestie. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii Profesjonalne wsparcie w zakresie księgowości, rozliczeń i obowiązków pracodawcy. +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no   Źródło: Opracowanie na podstawie przepisów norweskiego prawa podatkowego, w szczególności: – Skatteloven (ustawa o podatku dochodowym), w tym regulacji dotyczących strat na wierzytelnościach oraz transakcji między podmiotami powiązanymi (nærstående), – Merverdiavgiftsloven (ustawa o podatku VAT), w zakresie korekty VAT od nieściągalnych należności, wytycznych i interpretacji publikowanych przez Skatteetaten.