Zwolnienie lekarskie w Norwegii od lat działa inaczej niż w Polsce i często zaskakuje pracowników przyzwyczajonych do systemu L4. Choć choroba kojarzy się z całkowitym oderwaniem od pracy i skupieniem na powrocie do zdrowia, norweskie przepisy zakładają coś zupełnie innego – aktywność, współpracę i kontakt z pracodawcą nawet podczas zwolnienia.

Co więcej, rząd Norweski zapowiada kolejne zmiany, które mogą jeszcze bardziej wzmocnić obowiązki pracownika i zwiększyć nadzór państwa nad absencją chorobową. Na razie są to propozycje, a nie obowiązujące prawo – ale warto wiedzieć, w jakim kierunku zmierza system.

Poniżej wyjaśniamy:

– jak wygląda zwolnienie lekarskie w Norwegii obecnie,

– jakie zmiany są planowane,

– na co powinni przygotować się pracownicy oraz pracodawcy.

Jak wygląda zwolnienie lekarskie w Norwegii obecnie?

Sykemelding i sykepenger – ważne rozróżnienie

Podstawową różnicą pomiędzy Polską a Norwegią jest to, że zwolnienie lekarskie (sykemelding) w Norwegii nie jest automatyczną gwarancją wypłaty zasiłku chorobowego (sykepenger). Jest ono jedynie podstawą do rozpatrzenia prawa do świadczenia.

W Polsce system jest prosty: pracownik albo pracuje, albo choruje. Zwolnienie lekarskie wystawiane jest zawsze w wymiarze 100%, co oznacza całkowitą niezdolność do pracy – niezależnie od rodzaju choroby.

W Norwegii jest inaczej. Choroba nie zawsze oznacza całkowitą niezdolność do pracy, a pracownik – w miarę możliwości – powinien pozostać aktywny zawodowo.

Obowiązek informacyjny (Opplysningsplikt) – kontakt z pracodawcą

Pracownik nie ma obowiązku ujawniania szczegółowych informacji medycznych, ale musi pozostawać w kontakcie z pracodawcą. Samo „czekanie, aż zwolnienie pojawi się w systemie” nie wystarcza.

Pierwszym krokiem po zachorowaniu jest poinformowanie pracodawcy:

– czy pracownik jest w stanie wykonywać jakiekolwiek zadania,

– czy możliwa jest praca w ograniczonym zakresie (np. częściowy etat, praca zdalna).

Norweski system jest zaprojektowany tak, aby aktywizować pracownika szczególnie wtedy, gdy nieobecność się przedłuża. W praktyce oznacza to rozmowy o dostosowaniu obowiązków lub stopniowym powrocie do pracy.

Warto jednak zachować ostrożność. Brak informacji o stanie zdrowia może sprawić, że pracodawca będzie naciskał na wykonywanie zwykłych obowiązków. Choć pracownik nie musi ujawniać diagnozy, w niektórych sytuacjach zasadne jest poinformowanie o obiektywnych ograniczeniach (np. hospitalizacja, gorączka, uraz).

Obowiązek współdziałania (Medvirkningsplikt)

Zarówno ustawa o ubezpieczeniach społecznych (folketrygdloven), jak i ustawa o środowisku pracy (arbeidsmiljøloven) nakładają na pracownika obowiązek współpracy w procesie powrotu do pracy.

W praktyce oznacza to, że pracownik na zwolnieniu lekarskim:

– powinien uczestniczyć w spotkaniach dotyczących powrotu do pracy,

– współpracować przy dostosowaniu stanowiska pracy,

– brać udział w ocenie swojej zdolności do pracy.

Uchylanie się od kontaktu z pracodawcą – nawet przy złym stanie zdrowia – może mieć konsekwencje finansowe.

Dla porównania: w Polsce pracodawca i ZUS mogą kontrolować zasadność zwolnienia, ale nie mogą nakłaniać pracownika do częściowego powrotu do pracy.

Obowiązek aktywności (Aktivitetsplikt)

Od 1 czerwca 2021 roku norweskie przepisy jasno wskazują, że pracownik na zwolnieniu lekarskim powinien pozostawać aktywny zawodowo przez cały okres zwolnienia, o ile stan zdrowia na to pozwala.

Pracodawca ma obowiązek:

– dostosować stanowisko pracy,

– zmienić zakres obowiązków,

– umożliwić pracę w innym wymiarze lub formie.

Jeśli dostosowanie nie jest możliwe, warto, by pozostał po tym ślad w dokumentacji (np. e-maile, SMS-y, wiadomości w systemie NAV). Po 8 tygodniach NAV ocenia, czy obowiązek aktywności jest realizowany.

Brak aktywności bez uzasadnionych powodów może skutkować wstrzymaniem wypłaty sykepenger.

Zwolnienie lekarskie u kilku pracodawców

W Norwegii NAV ocenia obowiązek aktywności osobno dla każdego pracodawcy. Oznacza to, że:

– można pobierać sykepenger w jednym miejscu pracy,

– a jednocześnie normalnie pracować w innym, jeśli stan zdrowia na to pozwala.

To zasadnicza różnica w porównaniu z Polską, gdzie zwolnienie obejmuje wszystkie umowy jednocześnie.

Kiedy NAV może wstrzymać wypłatę sykepenger?

NAV może zawiesić wypłatę zasiłku, jeśli pracownik:

– odmawia współpracy przy ocenie zdolności do pracy,

– nie podejmuje działań w kierunku powrotu do pracy,

– bez uzasadnienia odrzuca dostosowaną ofertę pracy.

Planowane zmiany – co rząd Norweski dopiero proponuje?

Uwaga: poniższe zmiany nie obowiązują. Są to propozycje, które mogą, ale nie muszą wejść w życie.

Rząd Støre zapowiada reformę systemu zwolnień lekarskich, której celem jest:

– ograniczenie absencji chorobowej,

– zwiększenie aktywności pracowników,

– silniejszy nadzór NAV od pierwszych dni nieobecności.

Pracownik jako aktywny partner podczas sykepenger

Proponowane zmiany mają wzmocnić obowiązek współpracy (medvirkningsplikt). Pracownik miałby już na początku nieobecności przekazywać pracodawcy informacje o:

– przewidywanym czasie trwania choroby,

– swojej zdolności funkcjonowania (funksjonsevne),

– potrzebnym wsparciu lub dostosowaniach.

Część odpowiedzialności zostałaby przeniesiona z pracodawcy na pracownika.

Tymczasowo inne obowiązki niż w umowie?

Najbardziej kontrowersyjna propozycja zakłada możliwość tymczasowego wykonywania innej pracy niż ta wynikająca z umowy, jeśli stan zdrowia na to pozwala. Nowy obowiązek miałby zostać zapisany w folketrygdloven, a nie w arbeidsmiljøloven, co omija klasyczne ramy prawa pracy. Odmowa mogłaby skutkować utratą prawa do sykepenger.

Większa kontrola NAV

Planowane jest wzmocnienie współpracy pracownik–pracodawca–NAV. Oppfølgingsplan miałby być przekazywany do NAV już po 4 tygodniach nieobecności, co umożliwi wcześniejszą ocenę spełniania aktivitetskravet.

Więcej aktywności, mniej wyjątków

Statystyki pokazują, że w 2024 roku w aż 73% przypadków zwalniano pracowników z obowiązku aktywności. Rząd chce to zmienić.

Po reformie:

– aktywność ma być dostosowana do realnych możliwości,

– nawet godzina pracy dziennie może być wymagana,

– brak współpracy = zawieszenie zasiłku (z możliwością jego wznowienia).

W pigułce – co może się zmienić?

Dla pracownika:

– więcej obowiązków informacyjnych,

– gotowość do innej, tymczasowej pracy,

– realna aktywność, a nie tylko formalna,

– zawieszenie sykepenger w razie braku współpracy.

Dla pracodawcy:

– obowiązek rozważenia także trwałych dostosowań,

– wcześniejsze przekazywanie oppfølgingsplan do NAV.

Podsumowanie

Norweski system zwolnień lekarskich już dziś znacząco różni się od polskiego. Planowane zmiany pokazują wyraźnie, że kierunek jest jeden: więcej aktywności, więcej współpracy i większa kontrola.

Na razie jednak obowiązują dotychczasowe zasady, a proponowane reformy pozostają w fazie planów.

TOPNOR REGNSKAP AS – polskie autoryzowane biuro księgowe w Norwegii

+47 939 82 173

post@topnor.no