Feriepenger w Norwegii – odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania
Dla wielu pracowników w Norwegii czerwiec oznacza nie tylko początek sezonu urlopowego, ale również wypłatę tzw. feriepenger, czyli środków przeznaczonych na czas urlopu. W praktyce w tym miesiącu zwykłe wynagrodzenie często zostaje zastąpione właśnie przez wcześniej zgromadzone pieniądze urlopowe. Poniżej odpowiadamy na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące feriepenger zgodnie z obowiązującymi przepisami norweskiego prawa. Kiedy wypłacane są feriepenger? Zgodnie z ustawą o urlopach, pieniądze urlopowe powinny zostać wypłacone w ostatnim zwykłym terminie wypłaty wynagrodzenia przed rozpoczęciem urlopu, o ile strony nie ustaliły innego rozwiązania. Jeżeli urlop jest wykorzystywany w kilku częściach, również wypłata feriepenger powinna zostać odpowiednio podzielona. W praktyce wiele firm w Norwegii stosuje jednak inne rozwiązanie i na podstawie wewnętrznych ustaleń wypłaca całość feriepenger w jednym miesiącu – najczęściej właśnie w czerwcu. Jak sprawdzić, ile wyniosą moje feriepenger? Feriepenger naliczane są od wynagrodzenia uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Podstawa do ich obliczenia powinna być wykazana w rocznym zestawieniu dochodów za ubiegły rok. Minimalna wysokość feriepenger wynosi 10,2% podstawy naliczenia. W przedsiębiorstwach objętych układem zbiorowym pracy stawka może być wyższa. Pracownicy, którzy ukończyli 60. rok życia, mają prawo do dodatkowych 2,3 punktu procentowego, co oznacza wyższą kwotę feriepenger. Jeżeli masz wątpliwości dotyczące sposobu naliczenia lub wypłaty feriepenger, powinieneś zwrócić się do działu kadr albo przedstawiciela pracowników w swojej firmie. Możesz poprosić o szczegółowe zestawienie pozwalające sprawdzić poprawność wyliczeń. Norweska Inspekcja Pracy nie weryfikuje indywidualnych obliczeń dokonywanych przez pracodawców. Rozpocząłem nową pracę 1 stycznia. W czerwcu nie otrzymuję ani pensji, ani feriepenger. Czy to zgodne z przepisami? Tak. Urlop w Norwegii jest co do zasady okresem bez prawa do zwykłego wynagrodzenia. Dochód w czasie urlopu zastępują feriepenger zgromadzone w poprzednim roku. Jeżeli rozpocząłeś pracę 1 stycznia, nie zdążyłeś jeszcze wypracować feriepenger u obecnego pracodawcy. W czasie tegorocznego urlopu powinny Cię utrzymywać środki zgromadzone u poprzedniego pracodawcy. Feriepenger od poprzedniego pracodawcy mogły zostać wypłacone przy zakończeniu zatrudnienia lub zostaną wypłacone w czerwcu. Jeżeli w poprzednim roku nie pracowałeś, nadal masz prawo do urlopu, jednak nie przysługują Ci feriepenger. Byłem przez większą część ubiegłego roku na zwolnieniu lekarskim. Czy ma to wpływ na feriepenger? Tak, ale tylko częściowo. Pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 16 dni zwolnienia lekarskiego i od tego okresu również naliczane są feriepenger. Po zakończeniu okresu finansowanego przez pracodawcę świadczenia chorobowe wypłaca norweski system ubezpieczeń społecznych (folketrygden). Od tych świadczeń naliczane są feriepenger maksymalnie za 48 dni zwolnienia lekarskiego w jednym roku naliczania. Jeżeli pracodawca wypłaca pełne wynagrodzenie również po okresie 16 dni i sam finansuje tę wypłatę, zasady naliczania feriepenger zależą od zapisów umowy o pracę lub obowiązującego układu zbiorowego. Pracowałem tylko część poprzedniego roku i nie uzbierałem pełnych feriepenger. Czy muszę wykorzystać cały urlop? Nie. Norweskie przepisy pozwalają pracownikowi zrezygnować z części urlopu, jeżeli zgromadzone feriepenger nie pokrywają utraty wynagrodzenia podczas jego wykorzystania. Jest to prawo pracownika – pracodawca nie może go do tego zmusić. W takiej sytuacji masz trzy możliwości: wykorzystać cały przysługujący urlop, mimo że feriepenger nie pokryją całego potrącenia z wynagrodzenia; wykorzystać tylko tę część urlopu, którą finansują zgromadzone feriepenger, a z pozostałej części zrezygnować; wykorzystać urlop częściowo finansowany przez feriepenger oraz dodatkowo wziąć kilka dni lub tygodni urlopu bez odpowiedniego pokrycia finansowego. Przykładowo możesz wykorzystać dwa tygodnie opłacone z feriepenger oraz jeden tydzień, za który nie otrzymasz rekompensaty. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy zakład pracy jest zamykany na określony czas, np. z powodu wspólnego trzytygodniowego urlopu letniego. Wówczas pracownik ma obowiązek wykorzystać urlop, nawet jeśli nie zgromadził wystarczających feriepenger. Czy mogę poprosić pracodawcę o wcześniejszą wypłatę feriepenger? Nie. Feriepenger nie są dodatkową premią ani formą oszczędzania. Nie są również potrącane z bieżącego wynagrodzenia pracownika. Są to środki naliczane na podstawie zarobków z poprzedniego roku i przeznaczone wyłącznie na zastąpienie wynagrodzenia podczas urlopu. Ich celem jest zapewnienie pracownikowi możliwości finansowego zabezpieczenia okresu wypoczynku. Feriepenger mogą zostać wypłacone w związku z wykorzystaniem urlopu albo przy zakończeniu stosunku pracy. Jeżeli zmieniasz pracodawcę, warto pamiętać, że pieniądze otrzymane od poprzedniego pracodawcy powinny zostać zachowane na kolejny sezon urlopowy. To właśnie one mają zapewnić środki do życia podczas urlopu u nowego pracodawcy. Źródło: https://kommunikasjon.ntb.no/pressemelding/18949310/ofte-stilte-sporsmal-om-feriepenger?publisherId=14974413&lang=no TOPNOR REGNSKAP AS – księgowość i wsparcie dla firm w Norwegii. Skontaktuj się z nami i działaj bezpiecznie na norweskim rynku. +47 939 82 173post@topnor.no
Urlop w Norwegii. FERIELOVEN – kto decyduje o terminie urlopu?
Kto decyduje o terminie urlopu? Ostateczną decyzję podejmuje pracodawca, jeśli nie da się pogodzić wszystkich wniosków urlopowych pracowników. Prawo do urlopu latem Pracownik może żądać wykorzystania co najmniej trzech tygodni urlopu między 1 czerwca a 30 września. Informacja o terminie urlopu Termin urlopu powinien zostać przekazany pracownikowi najpóźniej dwa miesiące przed rozpoczęciem wolnego. Obowiązek wykorzystania urlopu Pracodawca ma obowiązek dopilnować, aby pracownik wykorzystał przysługujący mu urlop. Przeniesienie urlopu Na podstawie pisemnego porozumienia można przenieść maksymalnie dwa tygodnie urlopu na kolejny rok. Urlop zaliczkowy Dopuszczalne jest wykorzystanie do dwóch tygodni urlopu z przyszłorocznego wymiaru. Ekwiwalent za urlop Co do zasady nie można wypłacać pieniędzy zamiast urlopu. Wyjątek stanowi zakończenie zatrudnienia. Urlop przy niepełnym etacie Każdemu pracownikowi przysługuje 25 dni roboczych urlopu rocznie, niezależnie od wymiaru etatu. Liczenie dni urlopowych Urlop rozliczany jest według virkedager, czyli dni od poniedziałku do soboty, a nie wyłącznie dni pracy. W norweskim prawie urlopowym (ferieloven) odpowiedzialność za prawidłowe planowanie urlopów spoczywa nie tylko na pracowniku, ale również na pracodawcy. Oznacza to, że firma musi zadbać o to, aby zatrudnione osoby faktycznie wykorzystały przysługujące im dni wolne. Nie jest to jedynie przywilej pracownika, lecz ustawowy obowiązek wynikający z przepisów. Takie rozwiązanie ma ścisły związek z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy (HMS). Regularny wypoczynek pomaga ograniczać ryzyko wypadków, wpływa na zmniejszenie liczby zwolnień lekarskich, poprawia atmosferę w miejscu pracy oraz sprzyja dłuższej aktywności zawodowej pracowników. Kto ustala termin urlopu? W większości firm harmonogram urlopów tworzony jest na podstawie preferencji zgłaszanych przez pracowników. Pracodawca powinien w pierwszej kolejności uwzględnić ich oczekiwania, jednocześnie dbając o zachowanie ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa. Nie zawsze jednak możliwe jest pogodzenie wszystkich wniosków urlopowych. W sytuacji, gdy kilka osób chce skorzystać z wolnego w tym samym czasie lub potrzeby firmy nie pozwalają na zaakceptowanie wszystkich zgłoszeń, ostateczna decyzja należy do pracodawcy. Warto jednak pamiętać, że przed ustaleniem terminu urlopu powinien on omówić tę kwestię z pracownikiem lub jego przedstawicielem (tillitsvalgt). Jakie ograniczenia obowiązują pracodawcę? Choć firma ma prawo wskazać termin wykorzystania urlopu, nie może robić tego całkowicie dowolnie. Przepisy gwarantują pracownikowi możliwość wykorzystania minimum trzech tygodni nieprzerwanego urlopu pomiędzy 1 czerwca a 30 września, czyli w głównym sezonie urlopowym. Dodatkowo pracownik może oczekiwać, że pozostała część urlopu zostanie udzielona w sposób ciągły. Istotne znaczenie ma również termin przekazania informacji o urlopie. Jeżeli nie występują szczególne przeszkody, pracownik może żądać, aby termin jego wolnego został ustalony i przekazany najpóźniej dwa miesiące przed rozpoczęciem urlopu. Niedopełnienie tego obowiązku może prowadzić do sporów, a w razie problemów pracownik ma możliwość skorzystania ze wsparcia związku zawodowego, który często oferuje pomoc prawną swoim członkom. Czy niewykorzystany urlop można zamienić na pieniądze? Norweskie przepisy wychodzą z założenia, że urlop służy odpoczynkowi, dlatego zasadniczo nie można zastąpić go wypłatą ekwiwalentu pieniężnego. Feriepenger mają być wykorzystane w związku z faktycznym korzystaniem z wolnego. Zakaz ten obowiązuje również wtedy, gdy urlop został przeniesiony na kolejny rok z powodu choroby lub urlopu rodzicielskiego. Jedyną sytuacją, w której możliwe jest wypłacenie ekwiwalentu za niewykorzystane dni urlopowe, jest zakończenie stosunku pracy. Przeniesienie urlopu na kolejny rok Ferieloven przewiduje możliwość elastycznego zarządzania częścią urlopu. Pracownik i pracodawca mogą zawrzeć pisemne porozumienie umożliwiające przeniesienie maksymalnie dwóch tygodni niewykorzystanego urlopu na kolejny rok. Podobnie można uzgodnić wykorzystanie do dwóch tygodni urlopu zaliczkowego (forskuddsferie), czyli dni wolnych pobranych z przyszłorocznego wymiaru. Inaczej wygląda sytuacja, gdy przyczyną niewykorzystania urlopu jest zaniedbanie ze strony pracodawcy. W takim przypadku cały niewykorzystany ustawowy urlop musi zostać automatycznie przeniesiony na następny rok. Ta sama zasada dotyczy m.in. pracowników, którzy przez dłuższy czas przebywali na zwolnieniu lekarskim i zgromadzili znaczną liczbę zaległych dni wolnych. Urlop podczas choroby Przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie zawsze oznacza utratę możliwości korzystania z urlopu. Pracownik może sam zdecydować, że chce wykorzystać wolne w trakcie choroby. W takim przypadku wypłata sykepenger zostaje wstrzymana, a pracownik otrzymuje feriepenger wypracowane wcześniej. Osoba całkowicie niezdolna do pracy ma jednak prawo przesunąć urlop na późniejszy termin. Jeśli wykorzystanie wolnego w danym roku nie będzie możliwe, wszystkie niewykorzystane dni przechodzą na kolejny rok. Aby skorzystać z tego uprawnienia, pracownik musi najpóźniej w ostatnim dniu roboczym przed rozpoczęciem urlopu poinformować pracodawcę o zmianie terminu oraz przedstawić zaświadczenie lekarskie (legeerklæring). Urlop a permittering W przypadku permittering obowiązują zasadniczo te same reguły dotyczące planowania urlopu, które stosuje się wobec pozostałych pracowników. Pracodawca może zarówno uzgodnić termin wolnego z pracownikiem, jak i zobowiązać go do wykorzystania urlopu, o ile zachowany zostanie wymagany dwumiesięczny okres uprzedzenia. Podczas korzystania z urlopu NAV wstrzymuje wypłatę świadczenia postojowego, natomiast pracownik otrzymuje należne mu feriepenger naliczone za poprzedni rok. Nowy pracownik a prawo do urlopu Rozpoczęcie pracy w nowej firmie w trakcie roku nie oznacza utraty prawa do wypoczynku. Jeżeli pracownik nie wykorzystał wcześniej całego przysługującego mu urlopu, może zrobić to u nowego pracodawcy. Osoba rozpoczynająca zatrudnienie najpóźniej 30 września zachowuje prawo do pełnego ustawowego urlopu wynoszącego 25 dni roboczych w tym samym roku urlopowym. Pracownik, który podejmie pracę do 15 sierpnia, może również skorzystać z trzech tygodni urlopu w głównym sezonie urlopowym. Z kolei osoba zatrudniona po 30 września ma zagwarantowane co najmniej siedem dni roboczych urlopu jeszcze przed końcem roku. Co do zasady pracodawca może wymagać wykorzystania urlopu tylko wtedy, gdy pracownik posiada wypracowane feriepenger z poprzedniego roku. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy przedsiębiorstwo całkowicie wstrzymuje działalność, na przykład podczas wspólnego urlopu letniego (fellesferie). Wówczas pracownik jest zobowiązany do wykorzystania wolnego nawet wtedy, gdy nie zgromadził jeszcze wystarczających środków z feriepenger. Jak liczyć urlop przy niepełnym etacie i pracy zmianowej? Jednym z najczęstszych źródeł nieporozumień są zasady naliczania urlopu dla osób zatrudnionych na część etatu lub pracujących w systemie zmianowym i turnusowym. Norweskie przepisy przyznają wszystkim pracownikom taki sam ustawowy wymiar urlopu – 25 dni roboczych rocznie, czyli cztery tygodnie i jeden dzień, niezależnie od liczby przepracowanych godzin. Dodatkowe dni wolne mogą wynikać z umowy o pracę lub układu zbiorowego, gdzie często pojawia się tzw. piąty tydzień urlopu. Kluczowym pojęciem jest tutaj virkedag, czyli dzień roboczy w rozumieniu ustawy. Obejmuje on wszystkie dni od poniedziałku do soboty, niezależnie od tego, czy zgodnie z grafikiem pracownik miał wykonywać pracę. W praktyce oznacza to, że osoba zatrudniona na
Czym jest „trekk for ferie”?
Sytuacja Co się dzieje? Dlaczego? Co dostajesz? Stała pensja (fastlønn) + urlop Pomniejszona pensja w miesiącu urlopu Pracodawca odlicza dni wolne (trekk for ferie) Pomniejszona pensja + feriepenger Stawka godzinowa (timelønn) + urlop Brak wynagrodzenia za nieprzepracowane godziny Nie pracujesz, więc nie ma godzin = brak wypłaty Tylko feriepenger Urlop bez feriepenger (nowa praca) Wypłata pomniejszona, ale brak feriepenger Nie wypracowano feriepenger w poprzednim roku Pomniejszona pensja lub brak wypłaty Brak urlopu Pełna wypłata Normalna praca bez dni wolnych Pełna pensja, brak feriepenger Otrzymujesz feriepenger Feriepenger wypłacone zamiast pensji Taki jest system – wakacyjne pieniądze zastępują pensję Feriepenger z poprzedniego roku W norweskim systemie wynagrodzeń funkcjonuje zasada, zgodnie z którą w czasie urlopu pracownik nie otrzymuje standardowego wynagrodzenia. Zamiast tego wypłacane są tzw. feriepenger, czyli środki urlopowe, które są naliczane na podstawie dochodów z poprzedniego roku kalendarzowego. Aby uniknąć podwójnego wynagrodzenia w miesiącu, w którym pracownik korzysta z urlopu, pracodawca dokonuje tzw. „trekk for ferie” – potrącenia z bieżącej pensji odpowiadającego liczbie dni wolnych od pracy. Przykładowo: jeśli w danym miesiącu urlopowym pracownik bierze trzy tygodnie wolnego, jego stała pensja (fastlønn) zostaje pomniejszona o te właśnie trzy tygodnie. W tym samym czasie wypłacane są feriepenger, które pełnią funkcję wynagrodzenia za dni wolne. W przypadku osób zatrudnionych na stawce godzinowej (timelønn), potrącenie trekk for ferie nie występuje w klasycznej formie. Brak przepracowanych godzin oznacza brak wynagrodzenia, a jedyną wypłatą w okresie urlopu są wtedy feriepenger. Warto także pamiętać, że osoby rozpoczynające pracę, które nie zdążyły jeszcze wypracować środków urlopowych, mogą doświadczyć sytuacji, w której ich wynagrodzenie zostaje pomniejszone (trekk for ferie), natomiast nie otrzymują jeszcze feriepenger. Efektem może być niższa wypłata w miesiącu urlopu. Podsumowując: trekk for ferie nie oznacza, że pracodawca „zabiera” Ci pieniądze – to jedynie techniczne rozwiązanie, które pozwala wypłacić środki urlopowe w odpowiedni sposób. Taki jest po prostu norweski styl rozliczania urlopu – trochę inny niż w wielu innych krajach, ale dobrze przemyślany. I kiedy wszystko się zsumuje, bilans zwykle wychodzi na zero. 𝐓𝐎𝐏𝐍𝐎𝐑 𝐑𝐄𝐆𝐍𝐒𝐊𝐀𝐏 𝐀𝐒 Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no
Zbliża się sezon urlopowy! Sprawdź, jak zadbać o swoje wolne dni
Wraz ze zbliżającym się okresem letnim wielu pracowników w Norwegii zaczyna planować swoje wakacje. Warto więc przypomnieć sobie, jakie zasady dotyczą urlopu i w jaki sposób zadbać o jego prawidłowe wykorzystanie. Norweskie przepisy, a dokładnie Ustawa o Urlopach (Ferieloven), jasno regulują te kwestie. Każdy zatrudniony ma prawo do 25 dni roboczych urlopu rocznie, a osoby powyżej 60. roku życia otrzymują dodatkowe 6 dni wolnego. Urlop powinien zostać wykorzystany w roku, w którym przysługuje, a pracodawca jest zobowiązany tak zorganizować pracę, aby pracownicy mogli swobodnie korzystać z przysługujących im dni wolnych. Bardzo istotne jest również, by sam pracownik odpowiednio wcześniej zaplanował swój wypoczynek. Czasami jednak zdarzają się sytuacje, w których nie ma możliwości skorzystania z urlopu zgodnie z planem. W przypadku choroby lub innych poważnych zdarzeń losowych istnieje prawo do przeniesienia niewykorzystanych dni na kolejny rok — pod warunkiem, że powód ten zostanie udokumentowany. Dodatkowo pracownik może uzgodnić z pracodawcą przeniesienie niewykorzystanego urlopu, podpisując stosowną pisemną umowę. W takiej sytuacji można przenieść maksymalnie 12 dni niewykorzystanego wolnego. Po stronie pracodawcy leży obowiązek przypominania o konieczności wykorzystania urlopu, umożliwienia jego realizacji oraz odpowiedniego dokumentowania ustaleń dotyczących przenoszenia niewykorzystanych dni. Jeśli pracownik nie wykorzysta urlopu i nie podpisze umowy o jego przeniesieniu, w przypadku zakończenia pracy ma prawo do otrzymania ekwiwalentu finansowego za niewykorzystane dni wolne. Jednak dopóki trwa zatrudnienie, przepisy zabraniają zamiany urlopu na dodatkową wypłatę — czas wolny ma służyć regeneracji, a nie być traktowany jak element wynagrodzenia. 𝐓𝐎𝐏𝐍𝐎𝐑 𝐑𝐄𝐆𝐍𝐒𝐊𝐀𝐏 𝐀𝐒 Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no
Feriepenger – wynagrodzenie urlopowe w Norwegii
FERIEPENGER – WYNAGRODZENIE URLOPOWE W NORWEGII Oto kilka istotnych informacji, które warto poznać na temat wynagrodzenia urlopowego. Podczas urlopu pracownicy nie otrzymują wynagrodzenia, ponieważ w tym czasie nie pracują. W zamian za to, przysługuje im wynagrodzenie urlopowe, które ma na celu zrekompensowanie utraconych zarobków podczas okresu urlopowego. Najprościej mówiąc, feriepenger dostaje się nie oprócz, a zamiast pensji w miesiącu urlopowym: pracownik przez 11 miesięcy otrzymuje pensję, a przez 1 miesiąc feriepenger. Wszyscy pracodawcy muszą płacić wynagrodzenie urlopowe. Jest to regulowane przez prawo i leży w gestii pracodawcy. Zgodnie z Ustawą Urlopową każdemu pracownikowi przysługuje cztery tygodnie i jeden dzień urlopu. Wynagrodzenie urlopowe oblicza się na podstawie całego wynagrodzenia wypłaconego w roku poprzedzającym wykorzystanie urlopu. Wysokość feriepenger zależy między innymi od długości przyznanego urlopu. Co za tym idzie, pracodawcy oferujący pracownikom 4 tygodnie i 1 dzień urlopu wypłacają 10,2% feriepenger. W przypadku pracowników powyżej 60 lat, którzy mają prawo do 5 tygodni i 1 dnia urlopu, stosuje się tę samą stawkę. Pracodawcy zapewniający 5 tygodni urlopu (6 tygodni dla osób powyżej 60 roku życia) wypłacają 12% świadczenia. Pracownicy, którzy przekroczyli 60 rok życia, otrzymują dodatkowe 2,3% świadczenia niezależnie od przyznanego im urlopu. Feriepenger zakłada wypłatę w okresie urlopowym, czyli ostatniego dnia wypłaty przez rozpoczęciem urlopu. W praktyce, większość pracodawców decyduje się na wypłatę świadczenia urlopowego w całości w jednym, określonym miesiącu, najczęściej w czerwcu lub lipcu. Gdy zakończysz współpracę z pracodawcą, feriepenger powinny zostać wypłacone wraz z ostatnią wypłatą. Oznacza to, że otrzymasz całą należną kwotę feriepenger razem z ostatnim wynagrodzeniem. Co ważne, feriepenger zawsze podlega opodatkowaniu. TOPNOR REGNSKAP AS Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no