sykemelding

Zwolnienie lekarskie w Norwegii od lat działa inaczej niż w Polsce i często zaskakuje pracowników przyzwyczajonych do systemu L4. Choć choroba kojarzy się z całkowitym oderwaniem od pracy i skupieniem na powrocie do zdrowia, norweskie przepisy zakładają coś zupełnie innego – aktywność, współpracę i kontakt z pracodawcą nawet podczas zwolnienia. Co więcej, rząd Norweski zapowiada kolejne zmiany, które mogą jeszcze bardziej wzmocnić obowiązki pracownika i zwiększyć nadzór państwa nad absencją chorobową. Na razie są to propozycje, a nie obowiązujące prawo – ale warto wiedzieć, w jakim kierunku zmierza system. Poniżej wyjaśniamy: – jak wygląda zwolnienie lekarskie w Norwegii obecnie, – jakie zmiany są planowane, – na co powinni przygotować się pracownicy oraz pracodawcy. Jak wygląda zwolnienie lekarskie w Norwegii obecnie? Sykemelding i sykepenger – ważne rozróżnienie Podstawową różnicą pomiędzy Polską a Norwegią jest to, że zwolnienie lekarskie (sykemelding) w Norwegii nie jest automatyczną gwarancją wypłaty zasiłku chorobowego (sykepenger). Jest ono jedynie podstawą do rozpatrzenia prawa do świadczenia. W Polsce system jest prosty: pracownik albo pracuje, albo choruje. Zwolnienie lekarskie wystawiane jest zawsze w wymiarze 100%, co oznacza całkowitą niezdolność do pracy – niezależnie od rodzaju choroby. W Norwegii jest inaczej. Choroba nie zawsze oznacza całkowitą niezdolność do pracy, a pracownik – w miarę możliwości – powinien pozostać aktywny zawodowo. Obowiązek informacyjny (Opplysningsplikt) – kontakt z pracodawcą Pracownik nie ma obowiązku ujawniania szczegółowych informacji medycznych, ale musi pozostawać w kontakcie z pracodawcą. Samo „czekanie, aż zwolnienie pojawi się w systemie” nie wystarcza. Pierwszym krokiem po zachorowaniu jest poinformowanie pracodawcy: – czy pracownik jest w stanie wykonywać jakiekolwiek zadania, – czy możliwa jest praca w ograniczonym zakresie (np. częściowy etat, praca zdalna). Norweski system jest zaprojektowany tak, aby aktywizować pracownika szczególnie wtedy, gdy nieobecność się przedłuża. W praktyce oznacza to rozmowy o dostosowaniu obowiązków lub stopniowym powrocie do pracy. Warto jednak zachować ostrożność. Brak informacji o stanie zdrowia może sprawić, że pracodawca będzie naciskał na wykonywanie zwykłych obowiązków. Choć pracownik nie musi ujawniać diagnozy, w niektórych sytuacjach zasadne jest poinformowanie o obiektywnych ograniczeniach (np. hospitalizacja, gorączka, uraz). Obowiązek współdziałania (Medvirkningsplikt) Zarówno ustawa o ubezpieczeniach społecznych (folketrygdloven), jak i ustawa o środowisku pracy (arbeidsmiljøloven) nakładają na pracownika obowiązek współpracy w procesie powrotu do pracy. W praktyce oznacza to, że pracownik na zwolnieniu lekarskim: – powinien uczestniczyć w spotkaniach dotyczących powrotu do pracy, – współpracować przy dostosowaniu stanowiska pracy, – brać udział w ocenie swojej zdolności do pracy. Uchylanie się od kontaktu z pracodawcą – nawet przy złym stanie zdrowia – może mieć konsekwencje finansowe. Dla porównania: w Polsce pracodawca i ZUS mogą kontrolować zasadność zwolnienia, ale nie mogą nakłaniać pracownika do częściowego powrotu do pracy. Obowiązek aktywności (Aktivitetsplikt) Od 1 czerwca 2021 roku norweskie przepisy jasno wskazują, że pracownik na zwolnieniu lekarskim powinien pozostawać aktywny zawodowo przez cały okres zwolnienia, o ile stan zdrowia na to pozwala. Pracodawca ma obowiązek: – dostosować stanowisko pracy, – zmienić zakres obowiązków, – umożliwić pracę w innym wymiarze lub formie. Jeśli dostosowanie nie jest możliwe, warto, by pozostał po tym ślad w dokumentacji (np. e-maile, SMS-y, wiadomości w systemie NAV). Po 8 tygodniach NAV ocenia, czy obowiązek aktywności jest realizowany. Brak aktywności bez uzasadnionych powodów może skutkować wstrzymaniem wypłaty sykepenger. Zwolnienie lekarskie u kilku pracodawców W Norwegii NAV ocenia obowiązek aktywności osobno dla każdego pracodawcy. Oznacza to, że: – można pobierać sykepenger w jednym miejscu pracy, – a jednocześnie normalnie pracować w innym, jeśli stan zdrowia na to pozwala. To zasadnicza różnica w porównaniu z Polską, gdzie zwolnienie obejmuje wszystkie umowy jednocześnie. Kiedy NAV może wstrzymać wypłatę sykepenger? NAV może zawiesić wypłatę zasiłku, jeśli pracownik: – odmawia współpracy przy ocenie zdolności do pracy, – nie podejmuje działań w kierunku powrotu do pracy, – bez uzasadnienia odrzuca dostosowaną ofertę pracy. Planowane zmiany – co rząd Norweski dopiero proponuje? Uwaga: poniższe zmiany nie obowiązują. Są to propozycje, które mogą, ale nie muszą wejść w życie. Rząd Støre zapowiada reformę systemu zwolnień lekarskich, której celem jest: – ograniczenie absencji chorobowej, – zwiększenie aktywności pracowników, – silniejszy nadzór NAV od pierwszych dni nieobecności. Pracownik jako aktywny partner podczas sykepenger Proponowane zmiany mają wzmocnić obowiązek współpracy (medvirkningsplikt). Pracownik miałby już na początku nieobecności przekazywać pracodawcy informacje o: – przewidywanym czasie trwania choroby, – swojej zdolności funkcjonowania (funksjonsevne), – potrzebnym wsparciu lub dostosowaniach. Część odpowiedzialności zostałaby przeniesiona z pracodawcy na pracownika. Tymczasowo inne obowiązki niż w umowie? Najbardziej kontrowersyjna propozycja zakłada możliwość tymczasowego wykonywania innej pracy niż ta wynikająca z umowy, jeśli stan zdrowia na to pozwala. Nowy obowiązek miałby zostać zapisany w folketrygdloven, a nie w arbeidsmiljøloven, co omija klasyczne ramy prawa pracy. Odmowa mogłaby skutkować utratą prawa do sykepenger. Większa kontrola NAV Planowane jest wzmocnienie współpracy pracownik–pracodawca–NAV. Oppfølgingsplan miałby być przekazywany do NAV już po 4 tygodniach nieobecności, co umożliwi wcześniejszą ocenę spełniania aktivitetskravet. Więcej aktywności, mniej wyjątków Statystyki pokazują, że w 2024 roku w aż 73% przypadków zwalniano pracowników z obowiązku aktywności. Rząd chce to zmienić. Po reformie: – aktywność ma być dostosowana do realnych możliwości, – nawet godzina pracy dziennie może być wymagana, – brak współpracy = zawieszenie zasiłku (z możliwością jego wznowienia). W pigułce – co może się zmienić? Dla pracownika: – więcej obowiązków informacyjnych, – gotowość do innej, tymczasowej pracy, – realna aktywność, a nie tylko formalna, – zawieszenie sykepenger w razie braku współpracy. Dla pracodawcy: – obowiązek rozważenia także trwałych dostosowań, – wcześniejsze przekazywanie oppfølgingsplan do NAV. Podsumowanie Norweski system zwolnień lekarskich już dziś znacząco różni się od polskiego. Planowane zmiany pokazują wyraźnie, że kierunek jest jeden: więcej aktywności, więcej współpracy i większa kontrola. Na razie jednak obowiązują dotychczasowe zasady, a proponowane reformy pozostają w fazie planów. TOPNOR REGNSKAP AS – polskie autoryzowane biuro księgowe w Norwegii +47 939 82 173 post@topnor.no