Jak zagraniczna firma zyskuje wiarygodność w Norwegii – certyfikaty i dobre praktyki
W Norwegii kluczowym elementem dla sukcesu firmy, zwłaszcza tej zagranicznej, jest budowanie zaufania i wiarygodności. Nie chodzi tu tylko o znajomość języka czy kontakty biznesowe – norwescy klienci często wybierają firmy, które wydają się pewne i godne zaufania. Najchętniej współpracują z podmiotami, które znają lub które polecają inni. Dla firm zagranicznych oznacza to konieczność wykazania się profesjonalizmem i solidnością w sposób, który jest dla Norwegów czytelny i wiarygodny. Jednym ze skutecznych sposobów na zdobycie zaufania jest posiadanie odpowiednich certyfikacji, rejestracji i wyróżnień, które w Norwegii są powszechnie rozpoznawane i cenione. Przykłady najważniejszych z nich obejmują: – Sentral Godkjenning – szczególnie istotna w branży budowlanej i remontowej. Certyfikat ten potwierdza spełnianie norweskich wymogów dotyczących jakości, BHP i prawa budowlanego. Posiadanie tej rejestracji daje przewagę, ponieważ wielu lokalnych wykonawców jej nie posiada. – Gazellebedrift – przyznawane przez Dagens Næringsliv firmom dynamicznie rosnącym i stabilnym finansowo. Taki tytuł pokazuje, że firma działa solidnie i ma długoterminowe perspektywy rozwoju. – StartBANK – obowiązkowa rejestracja w wielu dużych projektach publicznych i prywatnych, zwłaszcza w budownictwie. Potwierdza, że firma jest ubezpieczona, płaci podatki i jest wiarygodnym dostawcą. – Achilles Qualification System – wykorzystywany w branżach takich jak energetyka, transport czy infrastruktura. Umożliwia firmom zagranicznym pojawienie się wśród głównych kontrahentów, np. Statkraft czy Equinor. – Rejestracja w VAT (MVA) – prosta, ale istotna czynność, która pokazuje, że firma działa formalnie i legalnie w Norwegii. – Brønnøysundregistrene: zweryfikowane informacje o firmie – aktualne dane, brak zaległości i uporządkowane sprawozdania finansowe sygnalizują przejrzystość i profesjonalizm. – Certyfikaty ISO (9001, 14001, 45001 itp.) – międzynarodowe standardy w zakresie jakości, środowiska i BHP zapewniają dodatkowe poczucie bezpieczeństwa dla klientów przemysłowych i biznesowych. – Status Lærebedrift – uprawnienie do szkolenia praktykantów pokazuje, że firma wspiera rynek pracy i spełnia norweskie wymagania edukacyjne. – Oceny kredytowe (AAA, AA itp.) – wystawiane przez Bisnode lub Dun & Bradstreet. Umożliwiają weryfikację kondycji finansowej firmy, co jest często sprawdzane przez norweskich klientów przed podpisaniem umowy. – Referencje od klientów publicznych – doświadczenie w pracy dla gmin, województw lub instytucji państwowych znacząco podnosi wiarygodność firmy w oczach lokalnych kontrahentów. Oprócz formalnych certyfikatów i rejestracji warto stosować praktyczne metody budowania zaufania: – Posiadanie norskojęzycznego kontaktu lub kierownika projektu, nawet jeśli firma ma zagranicznych właścicieli, ułatwia komunikację i zwiększa poczucie bezpieczeństwa klientów. – Wdrażanie przejrzystych procedur, dokumentacji i jasnych procesów – Norwegowie cenią strukturę, porządek i przewidywalność w pracy. – Profesjonalna, norweskojęzyczna strona internetowa z wyraźnym pokazaniem certyfikatów, referencji i wartości firmy zwiększa wiarygodność. – Członkostwo w lokalnych organizacjach branżowych, takich jak Byggmesterforbundet, Nelfo czy Maskinentreprenørenes forbund, sygnalizuje, że firma aktywnie uczestniczy w rynku i przestrzega standardów branżowych. Bycie firmą zagraniczną w Norwegii nie jest przeszkodą – problem pojawia się dopiero wtedy, gdy nie zadbamy o odpowiednią wiarygodność. Właściwe certyfikaty, rzetelne referencje i przemyślana komunikacja pozwalają nie tylko konkurować z lokalnymi przedsiębiorstwami, ale w wielu przypadkach je przewyższać w oczach klientów. TOPNOR REGNSKAP AS Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no
Norwegia dla firm: NUF czy AS?
Kryterium Aksjeselskap (AS) Norskregistrert Utenlandsk Foretak (NUF) Rodzaj podmiotu Niezależny podmiot prawny Oddział firmy zagranicznej, nie jest odrębnym podmiotem Odpowiedzialność prawna Ograniczona do wysokości kapitału zakładowego Pełna odpowiedzialność firmy-matki Kapitał zakładowy Minimalny 30 000 NOK Brak wymogu kapitału Koszty rejestracji Wyższe, opłata rejestracyjna ok. 5 500–6 500 NOK Niskie, minimalne lub zerowe Podatek dochodowy 22% w Norwegii Podwójne opodatkowanie (Norwegia + kraj macierzysty) Reputacja na rynku Wysoka, budzi zaufanie Może budzić wątpliwości, postrzegana jako mniej stabilna Czas rejestracji 4-5 tygodni 1-3 tygodnie Dla kogo? Długoterminowe, stabilne operacje Działalność tymczasowa, testowanie rynku Jednym z pierwszych kroków przy zakładaniu firmy w Norwegii jest wybór właściwej formy prawnej. To decyzja, która wpływa na sposób prowadzenia biznesu, poziom odpowiedzialności, obciążenia podatkowe i ogólny wizerunek przedsiębiorstwa. Najczęściej przedsiębiorcy rozważają dwie opcje: Aksjeselskap (AS), czyli norweską spółkę akcyjną z ograniczoną odpowiedzialnością, oraz Norskregistrert Utenlandsk Foretak (NUF) – oddział zagranicznej firmy działający na terytorium Norwegii. AS to niezależny podmiot prawny, bardzo podobny do polskiej spółki z o.o. Właściciele (akcjonariusze) ponoszą odpowiedzialność wyłącznie do wysokości wniesionego kapitału, co zapewnia im skuteczną ochronę prywatnego majątku. Minimalny kapitał zakładowy wynosi 30 000 NOK, a sama spółka w pełni podlega norweskiemu systemowi podatkowemu. Tego typu forma działalności jest uznawana za stabilną, przejrzystą i wzbudzającą zaufanie zarówno wśród kontrahentów, jak i instytucji finansowych. NUF z kolei stanowi oddział zagranicznej firmy, na przykład polskiej spółki z o.o., zarejestrowany w Norwegii. Nie jest to jednak samodzielny podmiot prawny, a wszystkie zobowiązania finansowe i prawne ponosi firma-matka z kraju pochodzenia. Rejestracja NUF jest zazwyczaj prostsza i tańsza, ponieważ nie wymaga kapitału zakładowego. Taka forma działalności często wybierana jest przez przedsiębiorstwa, które chcą przetestować norweski rynek lub prowadzą działalność tymczasową. Trzeba jednak pamiętać, że w tym przypadku istnieje ryzyko podwójnego opodatkowania – częściowo w Norwegii, a częściowo w kraju siedziby firmy. Różnice między AS a NUF najlepiej widać, gdy przyjrzymy się kilku kluczowym aspektom. W spółce AS odpowiedzialność właścicieli jest ograniczona, natomiast w NUF pełną odpowiedzialność za zobowiązania ponosi przedsiębiorstwo-matka. Założenie AS wiąże się z koniecznością wniesienia kapitału i poniesienia wyższych kosztów rejestracyjnych (około 5 500–6 500 NOK), jednak w zamian firma zyskuje większą wiarygodność na rynku. NUF natomiast pozwala rozpocząć działalność niskim kosztem, lecz wymaga szczególnej ostrożności w kwestiach podatkowych i księgowych. Jeśli chodzi o podatki, AS rozlicza się w całości w Norwegii według stawki 22%, prowadząc pełną księgowość zgodnie z lokalnymi przepisami. Po przekroczeniu progu 50 000 NOK obrotu spółka musi zarejestrować się jako płatnik VAT. NUF natomiast rozlicza się zarówno w Norwegii, jak i w kraju pochodzenia, co może wymagać dodatkowych działań związanych z unikaniem podwójnego opodatkowania. Podsumowując – wybór między AS a NUF zależy przede wszystkim od charakteru i planów przedsiębiorstwa. Jeśli zależy Ci na stabilnej, długoterminowej obecności na norweskim rynku, chcesz ograniczyć ryzyko finansowe i budować zaufanie wśród klientów – najlepszym rozwiązaniem będzie spółka AS. Natomiast gdy planujesz krótkotrwały projekt, chcesz przetestować rynek lub ograniczyć koszty startowe, warto rozważyć NUF. Obie formy mają swoje zalety, jednak to dopasowanie ich do strategii firmy decyduje o sukcesie działalności w Norwegii. TOPNOR REGNSKAP AS Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no
Czy NUF podlega pełnej księgowości? Co mówi norweskie prawo?
Jeśli zagraniczna firma planuje rozpocząć działalność w Norwegii, jednym z często wybieranych rozwiązań jest rejestracja oddziału w formie NUF (Norskregistrert Utenlandsk Foretak). Dotyczy to zwłaszcza przedsiębiorstw z branży budowlanej, usługowej czy montażowej. Działając jako NUF, należy jednak pamiętać, że oprócz samej rejestracji wymagane jest również spełnienie szeregu obowiązków księgowych, które nakładają norweskie przepisy. W poniższym artykule omawiamy, kiedy NUF musi prowadzić pełną księgowość, jakie wymogi musi spełnić oraz dlaczego współpraca z norweskim biurem rachunkowym może być kluczowa. Kiedy NUF ma obowiązek prowadzenia księgowości w Norwegii? Zgodnie z § 2 ustawy o księgowości (Bokføringsloven), każda działalność gospodarcza podlegająca obowiązkowi składania deklaracji VAT w Norwegii (zgodnie z § 8-3 ustawy o zarządzaniu podatkami) jest zobowiązana do prowadzenia księgowości na warunkach określonych w tej ustawie. Oznacza to, że jeśli oddział zagranicznej firmy działa na rynku norweskim i jest zobowiązany do rozliczania VAT, musi prowadzić księgowość zgodnie z norweskimi przepisami – niezależnie od tego, gdzie znajduje się centrala firmy. Jakie obowiązki księgowe ciążą na NUF? Jeżeli oddział w Norwegii został zarejestrowany jako podmiot podlegający opodatkowaniu VAT, firma musi: prowadzić ewidencję księgową zgodną z norweską ustawą o księgowości (Bokføringsloven), sporządzać bilans oraz rachunek zysków i strat, wraz z wymaganymi notami objaśniającymi, przechowywać dokumentację księgową w odpowiednim formacie i przez wymagany okres, prowadzić dokumentację księgową w języku norweskim, szwedzkim, duńskim lub angielskim, stosować norweską walutę (NOK) do celów księgowych. Dodatkowo, jeśli roczny obrót oddziału przekroczy 7 milionów NOK, firma zobowiązana jest do przeprowadzenia audytu finansowego. Czy prowadzenie księgowości w kraju macierzystym wystarcza? Zdecydowanie nie. Nawet jeśli firma macierzysta prowadzi pełną księgowość w swoim kraju (np. w Polsce), norweskie przepisy wymagają, aby działalność prowadzona na terenie Norwegii była ewidencjonowana lokalnie – zgodnie z norweskimi przepisami. Obowiązek ten dotyczy każdej działalności podlegającej opodatkowaniu podatkiem dochodowym lub VAT. Norweski urząd skarbowy (Skatteetaten) jasno stwierdza, że zagraniczne podmioty prowadzące opodatkowaną działalność gospodarczą na terenie Norwegii muszą spełniać wymogi ustawy o księgowości. Roczne raportowanie i obowiązki sprawozdawcze NUF zarejestrowane w norweskim rejestrze podmiotów gospodarczych (Foretaksregisteret) są również zobowiązane do składania rocznego sprawozdania finansowego do Regnskapsregisteret w Brønnøysund. Obowiązek ten wynika z przepisów ustawy o rachunkowości oraz przepisów o raportowaniu finansowym. Współpraca z norweskim biurem rachunkowym – praktyczne rozwiązanie Z uwagi na złożoność norweskich przepisów oraz częste kontrole ze strony urzędów, wielu przedsiębiorców decyduje się na współpracę z biurami rachunkowymi. Jest to szczególnie polecane firmom zagranicznym, które nie mają doświadczenia w norweskim systemie podatkowym. Norweskie biura księgowe działają na podstawie autoryzacji wydawanej przez Finanstilsynet (norweski urząd nadzoru finansowego), co zapewnia odpowiednią jakość usług i zgodność z przepisami. W naszej firmie wspieramy polskich przedsiębiorców działających w Norwegii – od momentu rejestracji oddziału, przez obsługę księgową, kadry, aż po przygotowanie i składanie deklaracji VAT. Dzięki znajomości norweskiego prawa i praktyki urzędowej zapewniamy bezpieczeństwo podatkowe i zgodność z obowiązującymi przepisami. TOPNOR REGNSKAP AS Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no www.topnor.no
𝗙𝗼𝗿𝗺𝘂𝗹𝗮𝗿𝘇 𝗥𝗙-𝟭𝟭𝟵𝟵: 𝗥𝗲𝗷𝗲𝘀𝘁𝗿 𝗭𝗹𝗲𝗰𝗲𝗻́ (𝗢𝗽𝗽𝗱𝗿𝗮𝗴𝘀𝗿𝗲𝗴𝗶𝘀𝘁𝗲𝗿) – Co musisz wiedzieć?
Jeśli jesteś związany z działalnością zagranicznych firm w Norwegii (NUF), musisz wiedzieć o Formularzu RF-1199. To narzędzie jest kluczowe dla monitorowania i kontrolowania zleceń realizowanych na terenie Norwegii. Oto najważniejsze informacje, które musisz znać! Kto zgłasza? Formularz RF-1199 jest zazwyczaj składany przez norweskiego zleceniodawcę, który współpracuje z zagraniczną firmą. W niektórych przypadkach może to zrobić samo NUF. Pamiętaj jednak, że nie zgłasza się zleceń od osób prywatnych ani tych, które opiewają na kwotę mniejszą niż 20 000 NOK. Kiedy zgłaszać? 𝗧𝗲𝗿𝗺𝗶𝗻𝘆 𝘀𝗮̨ 𝗸𝗹𝘂𝗰𝘇𝗼𝘄𝗲! Formularz RF-1199 należy złożyć do 5. dnia miesiąca po rozpoczęciu pracy nad zleceniem. Jeśli jednak zlecenie zaczyna się po 20. dniu miesiąca, termin składania formularza przesuwa się na 15. dzień kolejnego miesiąca. Nie zapomnij o tym, bo przekroczenie terminu może wiązać się z problemami! Gdzie zgłaszać? Cały proces zgłaszania formularza RF-1199 odbywa się online, przez portal Altinn. To tam dostarczasz wszystkie wymagane informacje i monitorujesz status swojego zgłoszenia. W formularzu muszą znaleźć się szczegółowe informacje dotyczące pracowników oraz samego zlecenia. Kluczowe dane to: – Dane pracownika: imię, nazwisko, numer identyfikacyjny (D-nummer lub Fødselsnummer), data rozpoczęcia pracy. – Dane pracodawcy: nazwa NUF, numer organizacyjny, adres. – Szczegóły zlecenia: dokładny opis, miejsce wykonywania pracy, data rozpoczęcia i zakończenia. – Wynagrodzenie i czas pracy: informacje o przewidywanym wynagrodzeniu oraz czasie pracy. Pamiętaj, że dokładność tych danych jest niezwykle ważna – to one pomagają w prawidłowym monitorowaniu i kontroli działalności zagranicznych firm w Norwegii. Dlaczego to ważne? Zgłaszanie zleceń przez formularz RF-1199 to nie tylko formalność, ale również narzędzie, które pozwala norweskim urzędom skarbowym na kontrolowanie działalności zagranicznych firm na swoim terenie. Dzięki temu zapewniona jest przejrzystość i legalność wszystkich działań. Masz pytania? Chcesz dowiedzieć się więcej? Daj znać w komentarzach lub skontaktuj się bezpośrednio z naszym biurem księgowym TOPNOR REGNSKAP AS Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no
Ważna informacja dla firm zagranicznych działających w Norwegii – 𝗙𝗼𝗿𝗺𝘂𝗹𝗮𝗿𝘇 𝗥𝗙-𝟭𝟭𝟵𝟴
Zgłaszanie pracowników do norweskiego Urzędu Skarbowego (Skatteetaten) jest jednym z kluczowych obowiązków każdego zagranicznego pracodawcy w Norwegii. Dlaczego to takie ważne? Bez poprawnie wypełnionych i wysłanych formularzy Twoi pracownicy nie otrzymają numeru personalnego lub tymczasowego numeru personalnego. To z kolei uniemożliwi im wyrobienie identyfikatorów, które są niezbędne w branży budowlanej i sprzątającej. Brak tych numerów może również prowadzić do błędów przy naliczaniu wynagrodzeń. Jaki formularz należy wypełnić? 𝗙𝗼𝗿𝗺𝘂𝗹𝗮𝗿𝘇 𝗥𝗙-𝟭𝟭𝟵𝟴 to dokument, który musisz wypełnić, aby zgłosić pracowników zagranicznych pracujących w Norwegii. Niezależnie od tego, czy Twoi pracownicy pracują na kontraktach typu „dzieło”, czy też są wynajmowani do innych zadań, zgłoszenie jest obowiązkowe. Terminy są kluczowe! Nie zapomnij, że zgłoszenia należy dokonać do 5. dnia miesiąca po miesiącu, w którym rozpoczęła się praca lub dokonano płatności. Jeśli jednak praca zaczęła się po 20. dniu miesiąca, masz czas do 15. dnia kolejnego miesiąca na złożenie formularza. Jak zgłaszać? Jeszcze nie tak dawno proces ten odbywał się przy użyciu tradycyjnej poczty, ale teraz wszystko dzieje się elektronicznie. To znaczne ułatwienie, ale też duża odpowiedzialność. Cały proces odbywa się za pośrednictwem portalu Altinn. To prosty i szybki sposób na spełnienie wymogów prawnych w Norwegii. Pamiętaj, że poprawne zgłoszenie pracowników to nie tylko obowiązek, ale również gwarancja, że Twoi pracownicy będą mogli pracować w Norwegii legalnie i bez przeszkód. Jeśli masz pytania lub potrzebujesz pomocy w wypełnieniu formularzy, jesteśmy tutaj, aby Ci pomóc! Skontaktuj się z nami już dziś. TOPNOR REGNSKAP AS Twoje Polskie Autoryzowane Biuro Księgowe +47 939 82 173 post@topnor.no
NUF – oddział firmy zagranicznej w Norwegii
Po zapoznaniu się z informacjami dotyczącymi spółek AS i firm jednoosobowych – ENK przedstawiamy kolejny sposób dla osób chcących prowadzić działalność na rynku norweskim – oddział firmy zagranicznej w Norwegii (NUF). Na początek kilka informacji ogólnych: · Jeżeli przedsiębiorstwo z Polski wysyła do Norwegii jedynie towar, nie ma obowiązku rejestracyjnego w Norwegii. · Każda firma świadcząca usługi na terenie Norwegii musi być zarejestrowana z norweskim numerem organizacyjnym, aby działać legalnie. · Jeżeli firma świadczy na terenie Norwegii usługi ma obowiązek zarejestrować się w Rejestrze VAT po przekroczeniu 50 000 NOK sprzedaży. Przejdźmy do szczegółów: 1. Rejestracja – czas rejestracji oddziału zagranicznego w Norwegii może wydłużyć się i trwać do kilku tygodni. Istotny jest fakt, iż rejestracja NUF dokonywana jest na papierze, a osoby zarządzające firmą są zobowiązane przedstawić potwierdzoną notarialnie kopię dokumentu tożsamości, dane kontaktowe oraz innych dokumentów. 2. Opodatkowanie firmy – w tym aspekcie najważniejsza jest informacja, że Norwegia i Polska podpisały Konwencje o unikaniu podwójnego opodatkowania. Oznacza to, że jeśli w oddziale firmy zagranicznej kontrakt nie przekroczy 12 miesięcy, a firma nie posiada zakładu (stałej siedziby) w Norwegii opodatkowana jest w kraju pochodzenia –czyli w Polsce. Tutaj musimy jednak zwrócić uwagę na wielkość dochodów osiąganych w Norwegii. Pamiętajcie także o okresie przebywania w Norwegii swoich pracowników. 3. Opodatkowanie pracowników – według przepisów pracodawcy wszystkich osób pracujących na terenie Norwegii muszą odprowadzać za nie zaliczki na podatek dochodowy w tym kraju. · Pracownicy wynajmowani są opodatkowani w Norwegii od pierwszego dnia pobytu. · Pracownicy firm świadczących na terenie Norwegii usługi podlegają opodatkowaniu po przekroczeniu 183 dni pobytu w ciągu 12 miesięcy lub 270 dni w ciągu 36 miesięcy. 4. Obowiązek raportowania – oddziały firm zagranicznych mają obowiązek raportowania pracowników do norweskiego Urzędu skarbowego, na formularzach RF-1199. Ponadto wynagrodzenie pracowników musi być zgłoszone z systemu księgowego w formie A-melding. 5. Umowa o pracę – z pracownikami oddelegowanymi można podpisać aneks do umowy polskiej lub można skorzystać ze standardowego druku w języku norweskim i polskim dostępny na stronach Norweskiej Inspekcji Pracy. 6. Stawki minimalne – niektóre branże w Norwegii objęte są umowami zbiorowymi, co oznacza, że pracownicy otrzymują minimalną stawkę godzinową wynagrodzenia. Są to m.in. branże: budowlana, sprzątająca, elektryczna. Co ważne, pracodawcy oddelegowujący pracowników do Norwegii mają obowiązek wypłacania im norweskich stawek minimalnych. 7. Składki na ubezpieczenie społeczne – pracownicy zatrudnieni w Polsce, a oddelegowani do Norwegii powinni otrzymać druki A1 potwierdzające opłacanie ich ubezpieczenia społecznego w ZUS. Dzięki dostarczeniu druków A1 do Norwegii, składki na ubezpieczenie społeczne mogą być odprowadzane w Polsce. W przypadku, gdynie można uzyskać druku A1 dla pracownika, składki na ubezpieczenie społeczne (arbeidsgiveravgift) będą odprowadzane w Norwegii. 8. Ubezpieczenia – pracodawca oddelegowujący pracowników musi zwrócić szczególną uwagę na ubezpieczenie od wypadków przy pracy. Istotne jest, aby polisa uwzględniała pracę na terenie Norwegii. 9. Zapewnienie zakwaterowania, transportu i wyżywienia – pracodawca oddelegowujący pracowników ma obowiązek zagwarantowania im transportu, wyżywienia i zakwaterowania. Dlaczego jest to ważne? Ma to związek nie tylko z kontraktem, ale także wyliczaniem wynagrodzenia i opodatkowaniem pracownika. 10. Identyfikatory – w branży budowlanej i sprzątającej pracownicy, w tym zagraniczni, muszą posiadać identyfikatory HMS-kort. Identyfikatory wyrabiamy dopiero po zgłoszeniu pracowników na drukach RF-1199, przejściu przez nich kontroli w lokalnym urzędzie skarbowym (raz na dwa lata), otrzymaniu d-nummer i wysłaniu informacji o zatrudnieniu pracownika A-melding. Dla kogo NUF? Ta forma działalności jest słuszna dla firm wchodzących na rynek norweski, które nie są pewne czy będą realizować wiele kontraktów. Przede wszystkim pamiętaj o kwestii opodatkowania firmy i pracowników. Decyzja o zakładaniu oddziału w Norwegii w porównaniu do utworzenia spółki czy firmy jednoosobowej zależy od różnych czynników, w tym celów biznesowych, struktury organizacyjnej i planów rozwoju. Przed podjęciem decyzji zawsze zaleca się skonsultowanie się z prawnikiem lub doradcą ds. biznesowych specjalizującym się w norweskim prawie, aby zrozumieć wszystkie aspekty prawne, podatkowe i operacyjne związane z konkretną sytuacją firmy. Pod względem księgowym NUF przypomina w dużej mierze spółkę AS. Nie można tu korzystać z firmowego konta ani pokrywać wydatków prywatnych z konta firmowego.