Bezpieczeństwo pracy jest jednym z najważniejszych elementów norweskiego systemu pracy. Właśnie dlatego w większości firm funkcjonuje verneombud, czyli przedstawiciel załogi ds. bezpieczeństwa i higieny pracy.

Temat ten szczególnie często pojawia się wśród polskich przedsiębiorców rozpoczynających działalność w Norwegii — podczas współpracy z kontrahentami, rejestracji działalności czy kontroli Arbeidstilsynet. Dla wielu firm jest to jedno z podstawowych zagadnień związanych z organizacją systemu HMS.

Kim jest verneombud?

Verneombud to przedstawiciel pracowników odpowiedzialny za kwestie związane z bezpieczeństwem oraz środowiskiem pracy. Osoba ta wybierana jest przez pracowników i reprezentuje ich interesy w zakresie BHP.

Jego zadaniem jest dbanie o to, aby warunki pracy były zgodne z norweskimi przepisami oraz nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia i życia pracowników.

Zmiany przepisów od stycznia 2024 roku

Od stycznia 2024 roku zmieniły się przepisy dotyczące obowiązku powołania verneombud.

Obecnie każda firma zatrudniająca co najmniej 5 pracowników ma obowiązek wyznaczenia przedstawiciela ds. BHP. Wcześniej obowiązek ten dotyczył firm zatrudniających minimum 10 osób.

Oznacza to, że nowe przepisy objęły znacznie większą liczbę przedsiębiorstw, w tym wiele małych i średnich firm prowadzonych przez polskich pracodawców w Norwegii.

Jeżeli firma obecnie nie posiada jeszcze 5 pracowników, warto pamiętać o tym obowiązku na przyszłość i odpowiednio wcześniej przygotować organizację do spełnienia wymagań HMS.

Jak wybierany jest przedstawiciel ds. BHP?

Verneombud powinien zostać wybrany przez pracowników. Takie rozwiązanie ma zapewnić niezależność tej funkcji oraz realny wpływ załogi na kwestie związane z bezpieczeństwem pracy.

Co do zasady funkcji tej nie powinien pełnić właściciel firmy ani najwyższe kierownictwo, ponieważ verneombud reprezentuje pracowników.

Szkolenie verneombud

Osoba pełniąca funkcję przedstawiciela ds. BHP musi przejść odpowiednie szkolenie.

Norweskie przepisy wymagają, aby verneombud ukończył szkolenie z zakresu HMS dostosowane do charakteru działalności firmy i zagrożeń występujących w miejscu pracy. Co do zasady jest to szkolenie około 40-godzinne, choć w niektórych przypadkach dopuszcza się jego dostosowanie do poziomu ryzyka w firmie.

Obowiązek zapewnienia szkolenia spoczywa na pracodawcy.

Jakie obowiązki ma verneombud?

Przedstawiciel ds. BHP uczestniczy w codziennym nadzorze nad bezpieczeństwem pracy i funkcjonowaniem systemu HMS.

Do jego obowiązków należy między innymi:

– monitorowanie warunków pracy,

– reagowanie na zagrożenia,

– zgłaszanie nieprawidłowości pracodawcy,

– udział w analizach ryzyka i działaniach HMS,

– kontrolowanie szkoleń i instruktażu pracowników,

– udział w kontrolach prowadzonych przez Arbeidstilsynet.

Verneombud dba również o to, aby:

– sprzęt i urządzenia były bezpieczne,

– środki ochrony indywidualnej były dostępne i sprawne,

– procesy pracy nie stwarzały zagrożenia dla pracowników,

– praca była organizowana w sposób bezpieczny dla zdrowia i życia.

Prawo do zatrzymania niebezpiecznej pracy

Jednym z najważniejszych uprawnień verneombud jest możliwość wstrzymania pracy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników.

Może to dotyczyć między innymi:

– pracy na wysokości bez zabezpieczeń,

– braku środków ochrony indywidualnej,

– niebezpiecznych warunków pracy,

– wykonywania prac bez wymaganych procedur bezpieczeństwa.

W takiej sytuacji przedstawiciel ds. BHP może zgłosić sprawę do Arbeidstilsynet. Co ważne, pracodawca nie może wyciągać wobec verneombud konsekwencji za podjęcie decyzji o zatrzymaniu pracy.

Sam wybór verneombud to za mało

Norweska Inspekcja Pracy coraz częściej sprawdza nie tylko sam fakt wyboru przedstawiciela ds. BHP, ale również to, czy system HMS rzeczywiście działa w praktyce.

Kontrole obejmują m.in.: dokumentację HMS, szkolenia, procedury bezpieczeństwa,  komunikację z pracownikami, rzeczywisty udział verneombud w działaniach firmy.

Także norwescy kontrahenci często wymagają potwierdzenia wyboru przedstawiciela ds. BHP jeszcze przed rozpoczęciem współpracy.

Verneombud a tillitsvalgt – to nie to samo

W praktyce te funkcje bywają mylone, jednak ich zadania są zupełnie różne.

Verneombud odpowiada za kwestie związane z bezpieczeństwem i środowiskiem pracy, natomiast tillitsvalgt reprezentuje pracowników w sprawach związkowych i dotyczących układów zbiorowych.

Podsumowanie

Verneombud to jeden z podstawowych elementów norweskiego systemu bezpieczeństwa pracy. Funkcja ta ma realne znaczenie zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawcy.

Zmiany obowiązujące od stycznia 2024 roku sprawiły, że obowiązek wyboru przedstawiciela ds. BHP dotyczy większej liczby firm niż wcześniej. Dlatego warto odpowiednio wcześnie zadbać o organizację systemu HMS, szkolenia oraz prawidłowe funkcjonowanie verneombud w firmie.