Verneombud w Norwegii – obowiązek, którego nie możesz zignorować
Bezpieczeństwo pracy jest jednym z najważniejszych elementów norweskiego systemu pracy. Właśnie dlatego w większości firm funkcjonuje verneombud, czyli przedstawiciel załogi ds. bezpieczeństwa i higieny pracy. Temat ten szczególnie często pojawia się wśród polskich przedsiębiorców rozpoczynających działalność w Norwegii — podczas współpracy z kontrahentami, rejestracji działalności czy kontroli Arbeidstilsynet. Dla wielu firm jest to jedno z podstawowych zagadnień związanych z organizacją systemu HMS. Kim jest verneombud? Verneombud to przedstawiciel pracowników odpowiedzialny za kwestie związane z bezpieczeństwem oraz środowiskiem pracy. Osoba ta wybierana jest przez pracowników i reprezentuje ich interesy w zakresie BHP. Jego zadaniem jest dbanie o to, aby warunki pracy były zgodne z norweskimi przepisami oraz nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia i życia pracowników. Zmiany przepisów od stycznia 2024 roku Od stycznia 2024 roku zmieniły się przepisy dotyczące obowiązku powołania verneombud. Obecnie każda firma zatrudniająca co najmniej 5 pracowników ma obowiązek wyznaczenia przedstawiciela ds. BHP. Wcześniej obowiązek ten dotyczył firm zatrudniających minimum 10 osób. Oznacza to, że nowe przepisy objęły znacznie większą liczbę przedsiębiorstw, w tym wiele małych i średnich firm prowadzonych przez polskich pracodawców w Norwegii. Jeżeli firma obecnie nie posiada jeszcze 5 pracowników, warto pamiętać o tym obowiązku na przyszłość i odpowiednio wcześniej przygotować organizację do spełnienia wymagań HMS. Jak wybierany jest przedstawiciel ds. BHP? Verneombud powinien zostać wybrany przez pracowników. Takie rozwiązanie ma zapewnić niezależność tej funkcji oraz realny wpływ załogi na kwestie związane z bezpieczeństwem pracy. Co do zasady funkcji tej nie powinien pełnić właściciel firmy ani najwyższe kierownictwo, ponieważ verneombud reprezentuje pracowników. Szkolenie verneombud Osoba pełniąca funkcję przedstawiciela ds. BHP musi przejść odpowiednie szkolenie. Norweskie przepisy wymagają, aby verneombud ukończył szkolenie z zakresu HMS dostosowane do charakteru działalności firmy i zagrożeń występujących w miejscu pracy. Co do zasady jest to szkolenie około 40-godzinne, choć w niektórych przypadkach dopuszcza się jego dostosowanie do poziomu ryzyka w firmie. Obowiązek zapewnienia szkolenia spoczywa na pracodawcy. Jakie obowiązki ma verneombud? Przedstawiciel ds. BHP uczestniczy w codziennym nadzorze nad bezpieczeństwem pracy i funkcjonowaniem systemu HMS. Do jego obowiązków należy między innymi: – monitorowanie warunków pracy, – reagowanie na zagrożenia, – zgłaszanie nieprawidłowości pracodawcy, – udział w analizach ryzyka i działaniach HMS, – kontrolowanie szkoleń i instruktażu pracowników, – udział w kontrolach prowadzonych przez Arbeidstilsynet. Verneombud dba również o to, aby: – sprzęt i urządzenia były bezpieczne, – środki ochrony indywidualnej były dostępne i sprawne, – procesy pracy nie stwarzały zagrożenia dla pracowników, – praca była organizowana w sposób bezpieczny dla zdrowia i życia. Prawo do zatrzymania niebezpiecznej pracy Jednym z najważniejszych uprawnień verneombud jest możliwość wstrzymania pracy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracowników. Może to dotyczyć między innymi: – pracy na wysokości bez zabezpieczeń, – braku środków ochrony indywidualnej, – niebezpiecznych warunków pracy, – wykonywania prac bez wymaganych procedur bezpieczeństwa. W takiej sytuacji przedstawiciel ds. BHP może zgłosić sprawę do Arbeidstilsynet. Co ważne, pracodawca nie może wyciągać wobec verneombud konsekwencji za podjęcie decyzji o zatrzymaniu pracy. Sam wybór verneombud to za mało Norweska Inspekcja Pracy coraz częściej sprawdza nie tylko sam fakt wyboru przedstawiciela ds. BHP, ale również to, czy system HMS rzeczywiście działa w praktyce. Kontrole obejmują m.in.: dokumentację HMS, szkolenia, procedury bezpieczeństwa, komunikację z pracownikami, rzeczywisty udział verneombud w działaniach firmy. Także norwescy kontrahenci często wymagają potwierdzenia wyboru przedstawiciela ds. BHP jeszcze przed rozpoczęciem współpracy. Verneombud a tillitsvalgt – to nie to samo W praktyce te funkcje bywają mylone, jednak ich zadania są zupełnie różne. Verneombud odpowiada za kwestie związane z bezpieczeństwem i środowiskiem pracy, natomiast tillitsvalgt reprezentuje pracowników w sprawach związkowych i dotyczących układów zbiorowych. Podsumowanie Verneombud to jeden z podstawowych elementów norweskiego systemu bezpieczeństwa pracy. Funkcja ta ma realne znaczenie zarówno dla pracowników, jak i dla pracodawcy. Zmiany obowiązujące od stycznia 2024 roku sprawiły, że obowiązek wyboru przedstawiciela ds. BHP dotyczy większej liczby firm niż wcześniej. Dlatego warto odpowiednio wcześnie zadbać o organizację systemu HMS, szkolenia oraz prawidłowe funkcjonowanie verneombud w firmie. TOPNOR REGNSKAP ASTwoje polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii+47 939 82 173post@topnor.no
Norwegia 2026: nowe zasady pracy po 70 roku życia
Od 1 stycznia 2026 roku w Norwegii weszły w życie istotne zmiany dotyczące limitów wieku w zatrudnieniu, które mają na celu wydłużenie aktywności zawodowej osób starszych. Nowe przepisy wpływają zarówno na pracowników, jak i na przedsiębiorców, którzy muszą dostosować swoje procedury kadrowe oraz dokumentację pracowniczą do aktualnych regulacji. Zgodnie z norweską ustawą o środowisku pracy (Working Environment Act – WEA), rozwiązanie stosunku pracy ze względu na wiek jest obecnie możliwe dopiero po ukończeniu 72 lat. Oznacza to, że osiągnięcie 70. roku życia nie stanowi już podstawy do zakończenia zatrudnienia. Pracownik, który chce kontynuować pracę po tym wieku, może to zrobić, o ile nadal spełnia wymagania swojego stanowiska. Pracodawca nie ma prawa zwolnić pracownika wyłącznie z powodu wieku, co wpisuje się w szerszą politykę państwa zachęcającą do dłuższej aktywności zawodowej. Jedną z kluczowych zmian jest także ograniczenie możliwości ustalania przez firmy własnych limitów wieku. Dotychczas część przedsiębiorstw stosowała wewnętrzne regulacje przewidujące zakończenie zatrudnienia np. po ukończeniu 70 lat. Od 2026 roku takie rozwiązania są dopuszczalne jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy są uzasadnione względami zdrowotnymi lub bezpieczeństwa pracy. Dotyczy to przede wszystkim stanowisk wymagających szczególnych zdolności fizycznych lub psychicznych, wiążących się z dużym obciążeniem albo takich, w których stan zdrowia pracownika może mieć wpływ na bezpieczeństwo innych. Każdy taki limit musi być obiektywnie uzasadniony i proporcjonalny, co w praktyce oznacza, że większość firm będzie musiała zrezygnować z dotychczasowych ograniczeń wiekowych. Wprowadzono również okres przejściowy dla układów zbiorowych pracy. Jeżeli przewidywały one niższy limit wieku, mogą obowiązywać do czasu ich wygaśnięcia, jednak nie dłużej niż do 1 stycznia 2029 roku. Nowe przepisy dotyczą przy tym pracowników, którzy ukończą 70 lat po 1 stycznia 2026 roku. Zmiany objęły także sektor publiczny oraz członków Norweskiego Funduszu Emerytalnego Służby Publicznej (Statens pensjonskasse). W ich przypadku limit wieku został podniesiony z 70 do 72 lat, a dodatkowo wprowadzono możliwość kontynuowania zatrudnienia nawet do 75. roku życia, pod warunkiem spełniania wymagań stanowiska. Jednocześnie utrzymano tzw. absolutny limit wieku obowiązujący w administracji państwowej. Wraz z podniesieniem limitów wieku wprowadzono również korekty w systemie emerytalnym. Nowe regulacje mają zapobiec sytuacji, w której wydłużenie aktywności zawodowej prowadziłoby do obniżenia przyszłych świadczeń. W praktyce oznacza to, że emerytura jest wyliczana tak, jakby zmiany w limitach wieku nie miały miejsca, dzięki czemu pracownicy sektora publicznego nie powinni odczuć negatywnych skutków tych reform. Warto jednak zwrócić uwagę na ograniczenia dotyczące zasiłku chorobowego (sykepenger). Po ukończeniu 67 lat prawo do tego świadczenia jest ograniczone – może ono być wypłacane maksymalnie przez 60 dni w ciągu 12 miesięcy, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów dochodowych. Po ukończeniu 70. roku życia prawo do zasiłku chorobowego wygasa całkowicie. Oznacza to, że osoba kontynuująca pracę w tym wieku, w przypadku choroby, nie otrzyma świadczenia ani od pracodawcy, ani z systemu NAV, co może prowadzić do braku dochodu, jeśli nie pobiera jeszcze emerytury. Z perspektywy przedsiębiorców nowe przepisy oznaczają konieczność aktualizacji dokumentacji i procedur wewnętrznych. W szczególności należy zweryfikować umowy o pracę, regulaminy, podręczniki pracownicze oraz zapisy w układach zbiorowych. Istotne jest także odpowiednie planowanie zatrudnienia pracowników w wieku emerytalnym, ponieważ coraz więcej osób decyduje się na dalszą aktywność zawodową. Podsumowując, zmiany wprowadzone od 2026 roku mają na celu dostosowanie rynku pracy do starzejącego się społeczeństwa i umożliwienie dłuższej pracy. Jednocześnie wydłużenie aktywności zawodowej nie zawsze idzie w parze z pełną ochroną socjalną, szczególnie w zakresie świadczeń chorobowych. Dlatego zarówno pracodawcy, jak i pracownicy powinni dobrze znać nowe zasady i świadomie planować dalszą karierę zawodową. Nowy limit wieku Od 1 stycznia 2026 roku rozwiązanie stosunku pracy ze względu na wiek jest możliwe dopiero po ukończeniu 72 lat. Osiągnięcie 70 lat nie stanowi już podstawy do zakończenia zatrudnienia. Wewnętrzne limity firm Firmy mogą stosować niższe limity wieku tylko w wyjątkowych przypadkach uzasadnionych zdrowiem lub bezpieczeństwem pracy. Układy zbiorowe Dotychczasowe limity wieku w układach zbiorowych mogą obowiązywać do ich wygaśnięcia, maksymalnie do 1 stycznia 2029 roku. Sektor publiczny W sektorze publicznym limit wieku podniesiono z 70 do 72 lat, a w niektórych przypadkach możliwa jest praca do 75 roku życia. Emerytura Zmieniono zasady naliczania emerytur tak, aby wydłużenie aktywności zawodowej nie powodowało obniżenia świadczeń. Zasiłek chorobowy Po ukończeniu 67 lat zasiłek chorobowy przysługuje maksymalnie przez 60 dni w ciągu 12 miesięcy. Po ukończeniu 70 lat prawo do zasiłku wygasa całkowicie. Obowiązki przedsiębiorców Pracodawcy muszą zaktualizować umowy, regulaminy, dokumentację kadrową oraz procedury zatrudniania pracowników w wieku emerytalnym. Źródła: • NAV – Norwegian Labour and Welfare Administration (informacje o zasiłku chorobowym – sykepenger) • Norwegian National Insurance Act (Folketrygdloven) • Working Environment Act (Arbeidsmiljøloven) – §15-13 • Arbeidstilsynet – informacje o limitach wieku w zatrudnieniu • Statens pensjonskasse – przepisy dotyczące emerytur w sektorze publicznym Jako autoryzowane biuro księgowe, Topnor Regnskap AS specjalizuje się w obsłudze firm jednoosobowych (ENK) oraz spółek AS. Nasz zespół tworzą doświadczeni specjaliści, którzy doskonale znają norweski system podatkowy i prawny, dzięki czemu zapewniamy kompleksowe wsparcie na każdym etapie prowadzenia działalności – od zakładania firmy, przez bieżącą księgowość i rozliczenia, aż po doradztwo podatkowe i finansowe. Stawiamy na indywidualne podejście, sprawną komunikację oraz praktyczne rozwiązania dopasowane do potrzeb przedsiębiorców. Pomagamy nie tylko w realizacji obowiązków księgowych, ale również w bezpiecznym i świadomym rozwoju biznesu. Zapraszamy do kontaktu i współpracy. Topnor Regnskap AS – polskie autoryzowane biuro rachunkowe w Norwegii www.topnor.nopost@topnor.no+47 939 82 173