Lønnstyveri w Norwegii – kiedy niewypłacenie pensji może być przestępstwem?
Obszar Na czym może polegać problem? Przykład sytuacji Wynagrodzenie Celowe niewypłacanie całości lub części należnego wynagrodzenia albo zaniżanie kwoty, którą pracownik powinien otrzymać. Pracownik przepracował cały miesiąc, ale pracodawca świadomie wypłacił mu tylko część ustalonego wynagrodzenia. Feriepenger Bezprawne niewypłacanie należnych feriepenger lub wypłacanie ich w zaniżonej wysokości. Pracodawca wie, że pracownikowi przysługują feriepenger, ale celowo nie wypłaca ich w należnym terminie lub zatrzymuje część świadczenia. Czas pracy Celowe zaniżanie liczby przepracowanych godzin lub nieprawidłowe prowadzenie ewidencji czasu pracy. Pracownik przepracował 160 godzin, ale w dokumentacji wykazano 145 godzin, aby zmniejszyć należne wynagrodzenie. Nadgodziny i dodatki Brak prawidłowego rozliczenia godzin nadliczbowych lub należnych dodatków związanych z wykonywaną pracą. Pracownik regularnie wykonuje pracę poza ustalonym czasem pracy, ale pracodawca celowo nie uwzględnia tych godzin w rozliczeniu. Pay-back Żądanie zwrotu całości lub części wynagrodzenia po jego formalnym wypłaceniu pracownikowi. Pracodawca wypłaca pracownikowi pełną kwotę, a następnie żąda przekazania części pieniędzy z powrotem. Potrącenia Nieuzasadnione lub bezprawne pomniejszanie wynagrodzenia o koszty, które nie powinny obciążać pracownika. Pracodawca potrąca z pensji koszty bez odpowiedniej podstawy prawnej lub bez wymaganego uzgodnienia. Wynagrodzenie minimalne Celowe wypłacanie stawki niższej niż obowiązująca w branży objętej zasadami allmenngjøring. Pracownik wykonuje pracę w sektorze objętym minimalnymi stawkami, ale otrzymuje wynagrodzenie poniżej obowiązującego poziomu. Prawidłowe rozliczanie wynagrodzeń jest jednym z ważnych obowiązków każdego pracodawcy w Norwegii. Pracodawca powinien nie tylko terminowo wypłacać pracownikom należne wynagrodzenie, ale również prawidłowo rozliczać między innymi przepracowane godziny, dodatki oraz feriepenger. Warto wiedzieć, że w określonych sytuacjach celowe niewypłacanie należnych świadczeń może zostać uznane za lønnstyveri, czyli kradzież wynagrodzenia, która od 1 stycznia 2022 roku stanowi przestępstwo w Norwegii. Dlatego prawidłowe prowadzenie rozliczeń pracowniczych ma znaczenie nie tylko dla pracowników, ale również dla przedsiębiorców, którzy odpowiadają za przestrzeganie obowiązujących przepisów. Nie każdy pracownik zdaje sobie sprawę, że w Norwegii niewypłacanie należnego wynagrodzenia może w określonych sytuacjach stanowić przestępstwo określane jako lønnstyveri, czyli kradzież wynagrodzenia. Przepisy dotyczące tego czynu weszły w życie 1 stycznia 2022 roku i mają na celu ochronę pracowników przed celowym pozbawianiem ich należnych świadczeń. Lønnstyveri może dotyczyć nie tylko podstawowego wynagrodzenia za wykonaną pracę, ale również feriepenger oraz innych świadczeń pieniężnych, do których pracownik ma prawo na podstawie umowy o pracę, przepisów prawa lub innych obowiązujących regulacji. Istotą kradzieży wynagrodzenia jest sytuacja, w której pracodawca bezprawnie nie wywiązuje się z obowiązku wypłaty należnych pracownikowi pieniędzy i robi to umyślnie, mając na celu uzyskanie nieuprawnionej korzyści. Oznacza to, że nie każde opóźnienie w wypłacie pensji automatycznie jest przestępstwem. Znaczenie ma między innymi charakter działania pracodawcy, jego zamiar oraz okoliczności konkretnej sprawy. Na czym może polegać kradzież wynagrodzenia? Lønnstyveri może przyjmować różne formy. Jednym z przykładów jest celowe niewypłacanie pracownikowi ustalonego wynagrodzenia albo zaniżanie kwoty, która powinna zostać wypłacona za wykonaną pracę. Problem może dotyczyć również feriepenger, czyli świadczenia urlopowego, jeżeli pracodawca bezprawnie odmawia jego wypłaty lub wypłaca je w zaniżonej wysokości. Naruszenia mogą wiązać się także z nieprawidłowym rozliczaniem czasu pracy. Przykładem może być celowe fałszowanie ewidencji godzin w taki sposób, aby pracownik otrzymał wynagrodzenie za mniejszą liczbę przepracowanych godzin niż faktycznie wykonał. Podobnie należy traktować sytuacje, w których pracownik wykonuje pracę w godzinach nadliczbowych, a należne mu wynagrodzenie lub odpowiednie dodatki nie są prawidłowo rozliczane. Kolejnym przykładem nadużycia może być tak zwany „pay–back”, czyli sytuacja, w której pracodawca formalnie wypłaca pracownikowi wynagrodzenie, a następnie żąda zwrotu całości lub części otrzymanej kwoty. W praktyce może to prowadzić do tego, że kwota faktycznie otrzymywana przez pracownika jest niższa niż wynagrodzenie, które powinien otrzymać zgodnie z obowiązującymi zasadami. Problemem mogą być również bezprawne potrącenia z wynagrodzenia. Pracodawca nie może dowolnie pomniejszać pensji pracownika o różnego rodzaju koszty. Potrącenia z wynagrodzenia podlegają określonym zasadom i w wielu przypadkach wymagają odpowiedniej podstawy prawnej lub pisemnego uzgodnienia. Dlatego również takie sytuacje, jak nieuzasadnione obciążanie pracownika kosztami, powinny być dokładnie sprawdzone pod kątem obowiązujących przepisów. Lønnstyveri a wynagrodzenie minimalne W przypadku wynagrodzenia szczególne znaczenie mogą mieć również przepisy dotyczące minimalnych stawek płac. W Norwegii nie obowiązuje jedna ogólna ustawowa płaca minimalna dla wszystkich zawodów. Minimalne stawki wynagrodzenia zostały jednak wprowadzone w określonych branżach na podstawie zasad dotyczących powszechnego stosowania warunków wynagrodzenia, czyli tak zwanego allmenngjøring. Dotyczy to między innymi wybranych sektorów, w których zatrudnionych jest wielu pracowników zagranicznych. Jeżeli pracodawca celowo wypłaca pracownikowi mniej niż wynika to z obowiązujących w danej branży zasad, sytuacja może wymagać szczegółowej analizy pod kątem naruszenia prawa pracy oraz ewentualnego lønnstyveri. Jakie kary grożą za lønnstyveri? Kradzież wynagrodzenia została wprowadzona do norweskiego kodeksu karnego jako przestępstwo. Zgodnie z § 395 straffeloven za lønnstyveri może grozić grzywna lub kara pozbawienia wolności do 2 lat. W przypadku szczególnie poważnego czynu, określanego jako grovt lønnstyveri, zastosowanie ma § 396. W takiej sytuacji maksymalna kara może wynosić do 6 lat pozbawienia wolności. Nie oznacza to jednak, że każdy pracodawca, który spóźni się z wypłatą, automatycznie popełnia przestępstwo zagrożone karą więzienia. Przepisy dotyczące lønnstyveri odnoszą się do określonych, umyślnych działań. Istotne znaczenie ma między innymi to, czy pracodawca działał bezprawnie i z zamiarem uzyskania nieuprawnionej korzyści. Dlatego każdą sytuację należy oceniać indywidualnie. Co zrobić, gdy pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia? Jeżeli pracownik nie otrzymał należnego wynagrodzenia, powinien przede wszystkim dokładnie sprawdzić swoje dokumenty i ustalić, jaka kwota pozostaje niewypłacona. Warto zachować umowę o pracę, lønnsslipper, czyli paski wynagrodzeń, ewidencję przepracowanych godzin, informacje dotyczące ustalonej stawki, dokumentację feriepenger, potwierdzenia przelewów oraz korespondencję z pracodawcą. Taka dokumentacja może mieć istotne znaczenie podczas dochodzenia swoich praw. Dobrym pierwszym krokiem jest również pisemny kontakt z pracodawcą i wskazanie, jaka należność nie została wypłacona. W piśmie warto dokładnie określić kwotę, okres, którego dotyczy roszczenie, oraz podstawę żądania zapłaty. Pisemna forma kontaktu pozwala jednocześnie zachować dokumentację dotyczącą podjętych działań. W przypadku problemów z wynagrodzeniem pracownik może skontaktować się z Arbeidstilsynet, czyli norweską Inspekcją Pracy, aby uzyskać informacje dotyczące przepisów i swoich praw. Należy jednak pamiętać, że Arbeidstilsynet nie zajmuje się bezpośrednim odzyskiwaniem zaległego wynagrodzenia w imieniu pracownika. Dochodzenie konkretnej należności jest co do zasady sprawą pomiędzy pracownikiem a pracodawcą i może wymagać podjęcia odpowiednich działań prawnych. W zależności od sytuacji sprawa może zostać skierowana między innymi do forliksrådet, czyli norweskiej instytucji zajmującej się rozstrzyganiem określonych sporów cywilnych.
